Ευρωπαϊκές πολιτικές αντιμετώπισης των επιπτώσεων της παγκοσμιοποίησης και της οικονομικής κρίσης στην αγορά εργασίας και τρόποι χρηματοδότησής τους. Μελέτη περίπτωσης: το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση (ΕΤΠ) αποτελεί από το 2006 το νέο χρηματοδοτικό εργαλείο, που προστίθεται στη φαρέτρα χρηματοδότησης των πολιτικών της Ε.Ε., για την άμεση και εξατομικευμένη στήριξη των εργαζόμενων που απολύονται λόγω των αναδιαρθρώσεων των επιχειρήσεων που επέφερε η παγκοσμιοποίηση. Μάλιστα, από το 2009 το ΕΤΠ συνδράμει, ομοίως, και τους εργαζόμενους που πλήττονται και από την οικονομική κρίση. Στη νέα προγραμματική περίοδο 2021-2027, θα στηρίζει τους κοινωνικοοικονομικούς μετασχηματισμούς, που προκύπτουν από την παγκοσμιοποίηση και τις τεχνολογικές και περιβαλλοντικές αλλαγές, βοηθώντας τους απολυμένους εργαζόμενους και τους αυτοαπασχολούμενους, των οποίων η επαγγελματική δραστηριότητα έχει παύσει, να προσαρμοστούν στις διαρθρωτικές αλλαγές. Το άνοιγμα των οικονομιών στον διεθνή ανταγωνισμό, λόγω της παγκοσμιοποίησης, προσφέρει νέες ευκαιρίες από πλευράς οικονομικού δυναμισμού, ανταγωνιστικότητας και δημιουργίας θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας. Ωστόσο, αυτές οι θετικές πτυχές της παγκοσμιοποίησης οδηγούν σε άνιση κατανομή των κερδών και των ζημιών, καθώς δημιουργείται μία σημαντική ασυμμετρία μεταξύ των συνολικών ωφελειών της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας, οι οποίες, αν και είναι διάχυτες στην κοινωνία, χρειάζονται κάποιο χρoνικό διάστημα για να υλοποιηθούν και συνεπώς να γίνουν αντιληπτές και επωφελείς για όλους και των επιπτώσεών της, που όμως είναι άμεσες και ορατές και πλήττουν συγκεκριμένους παραγωγικούς τομείς και περιοχές, οδηγώντας σε απόλυση και ανεργία πολλά άτομα. Εδώ και πολλά χρόνια, διάφορα κρατικά, υπερεθνικά όργανα αλλά και διεθνείς οργανισμοί καθώς και η διεθνής επιστημονική και ερευνητική κοινότητα εξετάζουν με μεγάλο ενδιαφέρον το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μάλιστα η κοινωνική διάσταση της παγκοσμιοποίησης και κυρίως ο αντίκτυπος που αυτή επιφέρει στην αγορά εργασίας και στην διαμόρφωση των πολιτικών απασχόλησης. Για το συγκεκριμένο αυτό θέμα, στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπάρχει μία ευρεία συναίνεση σχετικά με την επιτακτική ανάγκη αντιμετώπισης των συνεπειών των μεγάλων διαρθρωτικών αλλαγών στη μορφή του παγκόσμιου εμπορίου. Απόδειξη αυτής της συναίνεσης είναι η συνολική πολιτική ανταπόκριση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην πρόκληση της επιπτώσεων της παγκοσμιοποίησης μέσω της χάραξης μίας ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ανάπτυξη και την απασχόληση, η οποία στοχεύει στην προώθηση της ανταγωνιστικότητας, στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας αλλά και στην επίδειξη αλληλεγγύης. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα εργασία θα παρουσιάσει την κοινωνική διάσταση της παγκοσμιοποίησης σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις στην αγορά εργασίας από τις αναδιαρθρώσεις των επιχειρήσεων, λόγω του ανοίγματος του εμπορίου, και θα αναλύσει τις πολιτικές της Ε.Ε. για την αντιμετώπιση αυτών των επιπτώσεων, καθώς και τους σχετικούς τρόπους χρηματοδότησης αυτών των πολιτικών από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ), από τα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την απασχόληση, την κοινωνική προστασία και την κοινωνική ένταξη και τέλος από το ΕΤΠ. Στη συνέχεια, η έρευνα θα επικεντρωθεί στο ΕΤΠ, ως το κατ’ εξοχήν χρηματοδοτικό ταμείο που παρέχει άμεση και εξατομικευμένη στήριξη των πληττόμενων εργαζόμενων από τις αναδιαρθρώσεις των επιχειρήσεων λόγω της παγκοσμιοποίησης και της οικονομικής κρίσης. Θα γίνει παρουσίαση των διαδικασιών που οδήγησαν στη σύστασή του, κατά το πρότυπο του αμερικανικού Trade Adjustment Assistance (TAA), καθώς και των κανονισμών που σε κάθε προγραμματική περίοδο αποτέλεσαν το θεσμικό του πλαίσιο. Ακολούθως, θα παρουσιαστεί η λειτουργία του ΕΤΠ και η εφαρμογή του στα κράτη – μέλη της Ε.Ε. από το 2007, που λειτούργησε για πρώτη φορά, και έως το 2020. Επίσης, θα γίνει μία συγκριτική ανάλυση των προγραμμάτων που συγχρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΠ και αφορούν σε δύο τομείς οικονομικής δραστηριότητας και κατόπιν, θα εξεταστούν, μία προς μία, όλες οι ελληνικές αιτήσεις χρηματοδότησης προς το ΕΤΠ, αλλά και τριών ακόμη κρατών – μελών και θα επιχειρηθεί μία συγκριτική ανάλυση μεταξύ τους. Τέλος, η εργασία θα ολοκληρωθεί με την εξαγωγή γενικών συμπερασμάτων για τη συμβολή του ΕΤΠ στα κράτη – μέλη της Ε.Ε. και βάσει αυτών θα καταστούν σαφείς και οι λόγοι για τους οποίους το ΕΤΠ δεν καταργήθηκε ή αφομοιώθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), αλλά συνεχίζει να υφίσταται αυτούσιο και στην νέα προγραμματική περίοδο 2021-2017.