Η αρχή της διαφάνειας στου ΓΟΣ και νομολογιακά παραδείγματα επί τραπεζικών συμβάσεων

Οι ΓΟΣ είναι συμβατικοί όροι, που έχουν διατυπωθεί a priori, και αφορούν απροσδιόριστο αριθμό συμβάσεων δυνάμενοι να αποτελέσουν περιεχόμενό τους. Στοιχεία συνεπώς του νομοθετικού ορισμού των ΓΟΣ αποτελούν η μαζικότητα και η εκ των προτέρων διατύπωση. Γίνεται σαφές λοιπόν πως σε αντίθεση με την ελευθερία των συμβάσεων που διαπνέει το ελληνικό δίκαιο, οι ΓΟΣ, έρχονται ως μια «τροχοπέδη του διασφαλιστικού χαρακτήρα της σύμβασης» και ως μια έλλειψη δικαιοπρακτικής αυτοδιάθεσης των μερών, και κυρίως βέβαια του αποδέκτη των ΓΟΣ και γι’ αυτό καθίσταται απολύτως αναγκαίος ο έλεγχός τους. Το ζήτημα που απασχολεί τον έλεγχο των ΓΟΣ, είναι κυρίως, το αν αυτός επιβάλλεται μόνο σε όρους που αποκλίνουν από την ενδοτικού χαρακτήρα νομοθετική ρύθμιση καθώς και στους δηλωτικούς όρους, ή ο έλεγχος αυτός επεκτείνεται και στους κύριους όρους της σύμβασης όπως είναι το τίμημα και η παροχή. Η αρχή της διαφάνειας έρχεται να ανατρέψει τον κανόνα της καταρχήν απαγόρευσης του ελέγχου των κύριων όρων μιας σύμβασης, αφού η μη τήρηση της αρχής της διαφάνειας, αποτελεί και τη μοναδική περίπτωση που τέτοιος έλεγχος επιτρέπεται. Η αποτύπωση της Αρχής της διαφάνειας στους ΓΟΣ, σε κοινοτικό επίπεδο βρίσκεται στο άρθρο 5 της οδηγίας 93/13 της ΕΟΚ, ενώ σε εθνικό επίπεδο στο άρθρο 2 § 2 του Ν.2251/1994, σε επιμέρους ad hoc καταχρηστικές ρήτρες που αναφέρονται στο νόμο, και σε άλλα επιμέρους νομοθετήματα. Ο έλεγχος της αρχής της διαφάνειας στους ΓΟΣ εξετάζεται αρχικά κατά το στάδιο της ένταξης των ΓΟΣ σε μια σύμβαση (άρθρο 2§§1-2 Ν.2251/1994), στη συνέχεια εξετάζεται η αρχή της διαφάνειας στο στάδιο ελέγχου των ΓΟΣ μέσω της ερμηνείας (άρθρο 2§§ 3-5), και τέλος εξετάζεται η αρχή της διαφάνειας ως προς το κύρος του περιεχομένου των ΓΟΣ (άρθρο 2 §§ 6-7). Νομολογιακά επί τραπεζικών συμβάσεων, υπάρχουν πολυάριθμες δικαστικές αποφάσεις που έχουν κρίνει άκυρους όρους ως καταχρηστικούς λόγω αδιαφάνειας ΓΟΣ, όπως για παράδειγμα όρους οι οποίοι επιβαρύνουν τον δανειολήπτη με έξοδα φακέλου, και έξοδα κίνησης ή αδράνειας, ή όρους που επιφυλάσσουν στην τράπεζα το δικαίωμα μονομερούς αναπροσαρμογής κυμαινόμενου επιτοκίου ή όρους για δάνεια που συνήφθησαν σε Ελβετικό Φράγκο αλλά και όρους που επιφύλασσαν το δικαίωμα αποζημίωσης υπέρ της τράπεζας σε περίπτωση πρόωρης εξόφλησης του δανείου κλπ.