Απολιγνιτοποίηση και ενεργειακή μετάβαση στην Ευρώπη : η περίπτωση της απολιγνιτοποίησης στην Δυτική Μακεδονία και η ενεργειακή μετάβαση αυτής με γνώμονα τις αρχές και τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης

Στην παρούσα ερευνητική εργασία εξετάζεται η ανάγκη απανθρακοποίησης της Ευρωπαϊκής ηπείρου και η μετάβαση της σε καθαρές μορφές ενέργειας ως αποτέλεσμα του Ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου για την προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Αρχικά, παρουσιάζονται η διαδικασία χάραξης της σημερινής Ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής, τα τρέχοντα ενεργειακά μεγέθη – πιο συγκεκριμένα το πως διαμορφώνεται η παραγωγή και η κατανάλωση ενέργειας στην Ευρώπη- καθώς και η σημερινή ενεργειακή πραγματικότητα. Ποια ήταν δηλαδή η επίδραση της πανδημίας του κορονοϊού καθώς και του Ρωσοουκρανικού πολέμου στο Ευρωπαϊκό ενεργειακό πεδίο; Επηρέασαν αυτά τα δύο γεγονότα την παραγωγή και κατανάλωση ενέργειας στην Ευρώπη και άσκησαν επίδραση στις εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων; Στην συνέχεια παρατίθενται οι διάφοροι τύποι του άνθρακα, εξηγείται πως εξελίσσεται τα τελευταία χρόνια η παραγωγή και κατανάλωση του συγκεκριμένου ορυκτού καυσίμου στην ΕΕ παρουσιάζοντας παράλληλα τα εργοστάσια και ορυχεία άνθρακα στην Ευρώπη για παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος. Ως προς την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, εξετάζεται το Ευρωπαϊκό ενεργειακό μείγμα των τελευταίων δεκαετιών, ποιο δηλαδή ποσοστό καταλαμβάνουν ο άνθρακας, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η πυρηνική ενέργεια. Ακολουθούν οι βασικοί παράγοντες απανθρακοποίησης του τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ. Αφενός, το διεθνές θεσμικό πλαίσιο προστασίας του περιβάλλοντος και αποτροπής της κλιματικής απορρύθμισης και αφετέρου το Ευρωπαϊκό. Άλλωστε είναι γεγονός πως το διεθνές σύστημα παρά τις όποιες αδυναμίες και κωλύματα αντιμετωπίζει προηγείται συχνά της ΕΕ στην αναζήτηση και υιοθέτηση λύσεων με την Ένωση να ακολουθεί τη διεθνή κοινότητα. Σειρά έχουν τα εθνικά σχέδια απανθρακοποίησης των κρατών μελών της ΕΕ που οδηγούν στην ενεργειακή μετάβαση τους η οποία οργανώνεται και συντονίζεται από τους Ευρωπαϊκούς θεσμούς, με την Επιτροπή να θεσπίζει τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης για τον συγκεκριμένο σκοπό. Εκτός όμως από την περίπτωση της Ευρωπαϊκής απανθρακοποίησης γενικότερα, παρουσιάζεται επίσης και η περίπτωση της Ελληνικής απολιγνιτοποίησης και συγκεκριμένα της Δυτικής Μακεδονίας. Ειδικότερα, εξετάζονται οι αιτίες και οι συνέπειες της ολικής κατάργησης του λιγνίτη από το Ελληνικό ενεργειακό μείγμα για παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος ενώ δεν απουσιάζει το Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης. Πρόκειται ουσιαστικά για το πλάνο με τα μέτρα, τις πολιτικές και τις σχεδιαζόμενες επενδύσεις οι οποίες αναμένεται να πραγματοποιηθούν και να καταστήσουν την Δυτική Μακεδονία μια περιοχή με μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα από το 2028 και μετά. Ο τελικός στόχος είναι να εξετασθεί αν τελικά η ολοκληρωτική κατάργηση του άνθρακα συνιστά την μόνη λύση για την Ευρωπαϊκή ήπειρο – συμπεριλαμβανομένου της Ελλάδος- ως απάντηση στην περιβαλλοντική υποβάθμιση και την κλιματική αλλαγή ή πρέπει να αναζητηθεί μια πιο χαλαρή πολιτική ως εναλλακτική λύση.