Η “κοινωνία των πολιτών” στον κλασικό και τον σύγχρονο φιλελευθερισμό: η “σύγχρονη” πολιτική της υποβάθμιση και τα παράγωγά της

Η παρούσα διατριβή επιχειρεί την κριτική προσέγγιση της θεωρίας της κοινωνίας των πολιτών, έτσι όπως αποτυπώνεται στη φιλελεύθερη θεωρία, κλασική και σύγχρονη. Η κοινωνία των πολιτών είναι μια εξαιρετικά δημοφιλής ιδέα στις σύγχρονες κοινωνικές επιστήμες, που προβάλλεται ως το “απαραίτητο συστατικό” για την ομαλή δημοκρατική λειτουργία. Οι περισσότεροι από τους σύγχρονους φιλελεύθερους στοχαστές τοποθετούν τις ρίζες των θεωριών τους και ταυτοχρόνως αντλούν το κύρος τους από την ενωσιακή θεωρία του 19ου αιώνα, του Αλέξις ντε Τοκβίλ. Μέσω της μελέτης της ενωσιακής θεωρίας του Τοκβίλ και εν συνεχεία των σύγχρονων φιλελεύθερων θεωριών της κοινωνίας των πολιτών και του κοινωνικού κεφαλαίου, σκοπεύουμε στην ανάδειξη των σημαντικών διαφορών, που εντοπίζονται μεταξύ τους και που κυρίως αφορούν το πεδίο της πολιτικής. Στόχος μας είναι η ανάδειξη της αποπολιτικοποίησης της νεοφιλελεύθερης θεωρίας της κοινωνίας των πολιτών, η οποία καθίσταται ποικιλοτρόπως προβληματική. Η τοκβιλιανή ενωσιακή θεωρία αναπαράγεται με αλλοιωμένα χαρακτηριστικά από τους σύγχρονους “συνεχιστές” της, οι οποίοι έχουν αφαιρέσει την πολιτική της διάσταση, τουτέστιν το κεντρικό της γνώρισμα. Η αφαίρεση αυτή αλλάζει εντελώς την υπόσταση της ιδέας, τις δυνατότητες συνδρομής της στα σύγχρονα προβλήματα, αλλά και τους στόχους που επιδιώκονται μέσω αυτής. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, επιχειρείται η σύνδεση αυτής της ενωσιακής ασυνέχειας με τις γενικότερες ασυνέχειες που εντοπίζονται μεταξύ κλασικού και σύγχρονου φιλελευθερισμού. Και στις δύο περιπτώσεις, στον πυρήνα της μετάλλαξης βρίσκεται ο εξοβελισμός της πολιτικής ως μαζικής συμμετοχικής διαδικασίας, όπου οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά στη διαβούλευση και τη λήψη αποφάσεων. Η ενωσιακή θεωρία του Τοκβίλ προωθεί εμφανώς τις αξίες της πολιτικής ελευθερίας και συμμετοχής, που συγχρόνως αποτελούν και κεντρικές, δημοκρατικές συγκροτησιακές αξίες, εν’ αντιθέσει με τη σύγχρονη κοινωνία των πολιτών, η οποία θέτει την πολιτική στο περιθώριο. Η θεωρητική μεταστροφή, όσον αφορά την πρόσληψη της πολιτικής, δεν αποτελεί απλώς ένα θεωρητικό ζήτημα, αλλά αναδεικνύει μια προβληματική που επηρεάζει την ουσία της ίδιας της δημοκρατίας και επιπλέον θέτει ζητήματα συμβατότητας μεταξύ του νεοφιλελευθερισμού και του δημοκρατικού πολιτεύματος.