Θεωρητικός πόλεμος και ο φόβος του μηδενισμού στο έργο του Παναγιώτη Κονδύλη

Παλαιά και νέα κοινωνιολογία της γνώσης υποσκάπτουν κάθε αυτοαναφορικότητα της γνώσης για να αποκαλύψουν τις σχέσεις της με άλλα πεδία της κοινωνικής πραγματικότητας, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε παραγωγή γνώσης που δεν αποκαλύπτει τις σχέσεις της με εξωγνωσιακά πεδία δεν είναι γνώση. Η σύνδεση της γνώσης με έννοιες όπως η βούληση για δύναμη του Nietzsche, η παραγωγή του Marx και η εξουσία του Foucault προκάλεσαν αμηχανία και συνάμα ερέθισμα για περαιτέρω σκέψη. Στο βεβαρημένο αυτό κλίμα προστίθεται και η πρόταση του Κονδύλη, η οποία προσπαθεί να συνδέσει τη γνώση με τις τρεις ταυτόχρονα πηγές της κοινωνικής πραγματικότητας, δηλαδή αυτή της ανθρωπολογίας, της κοινωνίας και της πολιτικής. Ο Κονδύλης, με το έργο του Ισχύς και απόφαση κομίζει τις ιδιότροπες και συνάμα δυναμικές έννοιες της απόφασης, της αυτοσυντήρησης, της ισχύος και του διπόλου εχθρού-φίλου για να ξεκλειδώσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το πρόβλημα της γνώσης. Στο πρώτο κεφάλαιο της εργασίας μας θα δούμε τις βασικές έννοιες του Κονδύλη (απόφαση, ισχύς, εχθρός-φίλος) για να τεκμηριώσουμε ότι ο κόσμος δεν είναι ειρηνικά και ορθολογικά αποφασισμένος αλλά πολεμικά και ιδεολογικά καθώς οι θεωρητικοί προκειμένου να συντηρήσουν τις υπάρχουσες σχέσεις τους εντός της θεωρητικής κοινότητας δεν διστάζουν να κάνουν ιδεολογία αντί για επιστήμη, δηλαδή αναμειγνύουν αξίες με επιστημονικά γεγονότα ώστε τα τελευταία να φανεί ότι εκτυλίσσονται και δρουν πέρα από τον έλεγχο των υποκειμένων. Ο κυρίαρχος ερμηνευτής κατά τον Κονδύλη είναι αυτός που έχει «συλλάβει» το υπερβατικό νόημα πίσω από τα επιστημονικά γεγονότα. Στο ίδιο κεφάλαιο θα αποσαφηνίσουμε την έννοια του μηδενισμού, ώστε αυτή να διακριθεί από την πραγματιστική της κατανόηση ως καταστροφή. Στο δεύτερο κεφάλαιο, θα παρουσιάσουμε τη σύγκρουση θεωρητικών ρευμάτων την εποχή του διαφωτισμού με αφορμή την ερμηνεία της ύλης για να αποδειχθεί μέσα από την ίδια την Ιστορία των ιδεών ο πολεμικός και ιδεολογικός χαρακτήρας της σκέψης. Τέλος, στο τρίτο κεφάλαιο θα δούμε σε τι συνίσταται ο συνεπής μηδενισμός του Κονδύλη ο οποίος γίνεται χωρίς να το θέλει επιστημολογικό πρόταγμα, ορμώμενος από τον Max Weber, ωθώντας τον θεωρητικό να διαχωρίσει τα γεγονότα από τις αξίες και με την χρήση επιστημονικών μέσων να συγκροτήσει αξιολογικά ουδέτερη θεωρία και όχι ιδεολογία. Ο Κονδύλης αρνείται να δεχθεί αστόχαστα ότι η γνώση είναι ουδέτερη καθώς αυτή αναβλύζει από το ανθρώπινο Είναι που ψάχνει διαρκώς την αυτοσυντήρηση μέσα σε συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές καταστάσεις. Η δυναμική απάντηση σε αυτή την κατάσταση της γνώσης είναι ο συνεπής μηδενισμός του Κονδύλη, ως μια εναλλακτική πρόταση προσφοράς εκείνων των προϋποθέσεων ώστε η γνώση να μην χάνει την επιστημονικότητα της εκχωρώντας την ουδετερότητά της σε οποιοδήποτε συμφέρον. Μηδενισμός, ορθολογικότητα και εμπειρικά δεδομένα προσφέρουν όλες εκείνες τις προϋποθέσεις συγκρότησης μιας επιστημονικής γνώσης που θα θέτει σαφή και διακριτά όρια μεταξύ περιγραφικής ουδέτερης επιστήμης και στρατευμένης ιδεολογίας.