Η εικόνα της ετερότητας στα ΜΜΕ: μια συγκριτική μελέτη της οπτικής απεικόνισης των μεταναστών στον τύπο δύο νέων χωρών υποδοχής (Ελλάδα & Ισπανία)

Βασισμένη στη Θεωρία της Πλαισίωσης, η παρούσα διατριβή στοχεύει στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο απεικονίζονται οι μετανάστες στον ελληνικό και ισπανικό Τύπο, μέσα από τον εντοπισμό των χρησιμοποιούμενων πλαισίων. Το δείγμα περιλαμβάνει φωτογραφίες μεταναστών από ελληνικές και ισπανικές εφημερίδες κατά τη διάρκεια των τελευταίων προγραμμάτων νομιμοποίησης. Οι εφημερίδες είναι Τα Νέα, η Ελευθεροτυπία, η Καθημερινή και οι El Pais, El Mundo, ABC. Η περίοδος δειγματοληψίας είναι: 7/2/2005-10/5/2005 για την Ισπανία και 1/10/2005-2/5/2006 για την Ελλάδα. Το δείγμα κωδικοποιείται μέσω ανάλυσης περιεχομένου και με βάση τα αποτελέσματα εντοπίζονται τα χρησιμοποιούμενα πλαίσια και πραγματοποιείται ανάλυση στο πλαίσιο των πολιτισμικών σπουδών. Εντοπίστηκαν δύο κυρίαρχα πλαίσια: Oι μετανάστες-ως-Άλλοι και οι μετανάστες-ως-Απειλή. Οι παραδοσιακές τεχνικές οπτικής πλαισίωσης της ετερότητας, που σχηματίζουν το πρώτο πλαίσιο, είναι η παρουσίαση των μεταναστών σε ομάδες, η ελλιπής διάδραση με ημεδαπούς και η απεικόνισή τους με άλλους αλλοδαπούς, η προτίμηση στη μέση και μακρινή απόσταση που τονίζει την ετερότητα των εικονιζόμενων και εγκαθιδρύει μια απρόσωπη σχέση με τους θεατές, και η απουσία συμβολικής επικοινωνίας με τους θεατές καθώς τα εικονιζόμενα άτομα δεν κοιτούν προς την κάμερα και εμφανίζονται ανέκφραστα. Ο σημαντικότερος μηχανισμός οπτικής πλαισίωσης των μεταναστών ως «απειλή» είναι η απεικόνιση τους σε ομάδες και μάλιστα από άνδρες. Καθώς η βίαιη συμπεριφορά είναι ιστορικά ανδρικό χαρακτηριστικό, ενώ οι γυναίκες συνδέονται νοητικά με παθητικούς ρόλους, μια ομάδα ή μάζα από άνδρες μετανάστες είναι πιο απειλητική από μια μάζα από γυναίκες μετανάστριες. Στις ισπανικές εφημερίδες ένα ακόμη στοιχείο πλαισιώνει οπτικά τους μετανάστες ως απειλή: εμφανίζονται κυρίως άνδρες της μαύρης φυλής αν και δεν αποτελούν την πλειοψηφία των μεταναστών στην Ισπανία. Αυτό σηματοδοτεί τον κίνδυνο της «επιστροφής των Μόρων» από την Αφρική. Τέλος, η οπτική πλαισίωση των μεταναστών ως άλλων, λειτουργεί η ίδια ως μηχανισμός πλαισίωσής τους και ως απειλή. Η οπτική πλαισίωση των μεταναστών ως «άλλων» και ως «απειλή», από τη μία αντανακλά και από την άλλη ενεργοποιεί προϋπάρχοντα γνωστικά σχήματα κοινά στο νοητικό πλέγμα των δύο χωρών. Αυτά τα σχήματα σχετίζονται με το ιστορικό τους παρελθόν (ξένη κατοχή, εδαφικές διαφορές), αλλά και με το κοινωνικό τους παρελθόν (φτώχεια, μετανάστευση), παρόν (ανεργία, ανασφάλεια, οικονομική στενότητα) και μέλλον (αβεβαιότητα, απαισιοδοξία, φόβος).