Θεραπείες ελέω πνευμάτων: Έλληνες ασθενείς, βραζιλιάνικες θεραπείες και το ζήτημα της ανασυγκρότησης της υποκειμενικότητας

Στην παρούσα διδακτορική διατριβή μελετώ σύγχρονους Έλληνες και σύγχρονες Ελληνίδες που αντιμετώπισαν σοβαρά γεγονότα ασθένειας και κατέληξαν να αποδώσουν τη θεραπεία τους στις πρακτικές της βραζιλιάνικης εκδοχής της πνευματιστικής παράδοσης. Ωστόσο, μέσα από την έρευνά μου προκύπτει σαφώς πως οι συνομιλητές μου κατέφυγαν στον βραζιλιάνικο πνευματισμό επειδή δεν είχαν καταφέρει να «βρουν γιατρειά» στις πολιτισμικά διαθέσιμες και συναισθητηριακά οικείες θεραπευτικές λύσεις του βιοϊατρικού και του ελληνορθόδοξου πεδίου, στις οποίες εναπόθεσαν καταρχάς τις ελπίδες θεραπείας τους. Εντός αυτής της συλλογιστικής, το αναλυτικό ενδιαφέρον της παρούσας έρευνας προκύπτει από το γεγονός πως οι συνομιλητές μου κατέφυγαν στην εκ μέρους τους θεωρούμενη ως ξένη/μη οικεία πνευματιστική θεραπευτική πρόταση «από απόλυτη ανάγκη», αλλά και από το ότι κάποιοι εξ’ αυτών πίστεψαν τελικά πως θεραπεύτηκαν από τα μέχρι πρότινος άγνωστά τους βραζιλιάνικα πνεύματα.Με αυτά τα εθνογραφικά δεδομένα, πρωταρχικός στόχος μου είναι να περιγράψω την εν λόγω διαπολιτισμική –ελληνοβραζιλιάνικη− θεραπευτική σχέση και να καταθέσω την κατανόησή μου αναφορικά με τον τρόπο που μία εντοπισμένη αλλού θεραπευτική πρόταση (εν προκειμένω η βραζιλιάνικη πνευματιστική) δύναται να ταξιδέψει στο καθέκαστο εντοπισμένο εδώ (εν προκειμένω στον ελληνικό τόπο) και να μετατραπεί σταδιακά σε «οντο-λογικό» στοιχείο του. Σε στοιχείο που δύναται να επιτρέψει στα υποκείμενα να βιώσουν, κατά το δυνατόν, τις εμπειρίες ασθένειας και θεραπείας μέσα και από το βλέμμα του άλλου/ξένου. Αντίστοιχα, απώτερος αναλυτικός στόχος μου είναι να συμμετέχω στην αναλυτική συζήτηση του κλάδου της αποκαλούμενης σήμερα ιατρικής ανθρωπολογίας, η οποία επιδιώκει να εμβαθύνει στα ζητήματα της υποκειμενικής συγκρότησης και ανασυγκρότησης, μέσα από την αναλυτική στροφή στις εμπειρίες ασθένειας και θεραπείας των εκάστοτε πολιτισμικών υποκειμένων. Εν ολίγοις, επιχειρώ να διακρίνω το πώς κάποιοι από τους συνομιλητές μου έφθασαν να πιστέψουν στο συναισθητηριακά ξένο προς αυτούς βραζιλιάνικο πνευματιστικό σύμπαν και να εμβαθύνω στο τι μπορεί να μας φανερώσει η μη προβλεπόμενη, νεοσύστατη αυτή σχέση εμπιστοσύνης/πίστης, όσον αφορά στη δυνατότητα και το εύρος της υποκειμενικής αλλαγής. Αυτό που υποστηρίζω, εμπνεόμενη κυρίως από τη φαινομενολογική προσέγγιση του Maurice Merleau-Ponty, είναι πως το καθεστώς αδήριτης θεραπευτικής ανάγκης που ώθησε τους συνομιλητές μου να έρθουν σε επαφή με τις βραζιλιάνικες πνευματιστικές θεραπείες και την νεοεποχική/εναλλακτική αύρα που σήμερα τις συνοδεύει, δύναται να μας αποκαλύψει στοιχεία σχετικά, όχι μόνο με το ήδη συγκροτημένο και σωματοποιημένο περί ασθένειας και θεραπείας ελληνικό νόημα, αλλά και με τη δυνατότητα διεύρυνσης −ανασυγκρότησης− του τελευταίου. Στοιχεία που επιβεβαιώνουν, κατά τη γνώμη μου, τη μερλωποντιανή θέση αναφορικά με τη δυνατότητα της υποκειμενικής δημιουργικής επινόησης/ανάκτησης∙ δηλαδή, με τη σπάνια και συνήθως σχετιζόμενη με οριακά/επώδυνα γεγονότα, δυνατότητα των υποκειμένων να παρεμβαίνουν στο πολιτισμικά συγκροτηθέν μέρος της ύπαρξής τους, έστω ανεπίγνωστα και ατελώς.