Από την έννοια του λαού στη δημοκρατία του πλήθους στη σκέψη του Antonio Negri και Michael Hardt

O νέος κύκλος κοινωνικών αγώνων, που άνοιξε το 2011, εναντίον της νεοφιλελεύθερης «κατάστασης εξαίρεσης», σε συνδυασμό με την αυξανόμενη δυσπιστία στους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς, πυροδότησε τη συζήτηση που αφορά την έννοια του βιοπολιτικού πλήθους σε αντιδιαστολή με την έννοια του ηγεμονικού λαού. Πολλοί μελετητές θεωρούν ότι η επαναθεμελίωση της έννοιας του λαού είναι απαραίτητη για την ανάγνωση των σύγχρονων μορφών αντίστασης και των συλλογικών ταυτοτήτων εντός του έθνους-κράτους. Αντίθετα, οι Michael Hardt και Antonio Negri, μέσα από μία μεταμαρξιστική προσέγγιση, εντοπίζουν, στις μετανεωτερικές συνθήκες ζωής, την επανεμφάνιση του πολιτικού υποκειμένου του σπινοζικού πλήθους : Μία αθρόα διάχυση ετερογενών υποκειμένων, τεχνολογιών, ιδεών και συναισθημάτων, των οποίων ο συντονισμός συντελείται μέσω της άυλης (γνωστικής-συναισθηματικής) εργασίας και παράγει την από κοινού ζωή. Για τους δύο θεωρητικούς, οι σύγχρονες μορφές εξουσίας διασπείρονται μέσα σ’ένα παγκόσμιο δίκτυο που το ονομάζουν Αυτοκρατορία. Το εν λόγω δίκτυο είναι τόσο ρευστό, ώστε να μην είναι δυνατή η συγκρότηση κάποιου σταθερού εξουσιαστικού κέντρου, όπως ίσχυε την περίοδο της κυριαρχίας του νεωτερικού έθνους-κράτους. Μέσα σ’αυτές τις δαιδαλώδεις διεργασίες, αναφύονται επίσης, διάσπαρτα δυνητικά πεδία απελευθέρωσης, που πηγάζουν από την δημιουργικότητα του πλήθους, σχηματίζοντας τα κοινά δίκτυα επικοινωνίας και συνεργασίας. Παράλληλα, καταργούνται τα σύνορα ανάμεσα στο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πεδίο, καθώς η παραγωγικότητα του πλήθους αφορά όλες τις όψεις της κοινωνικής ζωής. Συνεπώς, εγκαινιάζεται μία νέα οριζόντια δημοκρατία των άμεσων κοινωνικών σχέσεων, η οποία συνιστά την κοινή φύση του πλήθους, αμφισβητώντας την παραδοσιακή αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Στη παρούσα μελέτη, θα εστιάσουμε την προσοχή μας, μέσα από τον αναλυτικό φακό των Hardt και Negri, στην έννοια του πλήθους και την έννοια του λαού, καθώς και στα ζητήματα της δημοκρατίας των κοινών και της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας που ανακύπτουν αντίστοιχα. Επίσης, θα ερευνήσουμε τις πιθανές εμπειρικές διαστάσεις του πλήθους που αναδύονται από τις τάσεις των σύγχρονων κοινωνικών κινημάτων του 21ου αιώνα. Τέλος, θα προσπαθήσουμε να διερευνήσουμε τα όρια της εν λόγω θεωρητικής κατασκευής υπό το πρίσμα των υπερασπιστών της έννοιας του λαού, Ernesto Laclau και Chantal Mouffe.