Η κατασκευή της κοινωνικής ταυτότητας: η περίπτωση του Facebook

Αντικείμενο της παρούσας εργασίας είναι η ανάδειξη του τρόπου κατασκευής και παρουσίασης της κοινωνικής ταυτότητας στα μέσα της online κοινωνικής δικτύωσης και πιο συγκεκριμένα στο Facebook. Διερευνάται το πώς το διαδίκτυο, μέσα από περιορισμούς και δυνατότητες, έχει δώσει την ευκαιρία στους ανθρώπους να επαναδιαπραγματευθούν την κοινωνική τους ταυτότητα και να την παρουσιάσουν μέσα σε onlineπεριβάλλοντα.Σε αυτό το σημείο τίθενται τα εξής ερευνητικά ερωτήματα: Πώς παρουσιάζεται ο εαυτός στο Facebook;Ποιες είναι οι συνέχειες και οι ασυνέχειες με την παρουσίαση του εαυτού στην πραγματική ζωή; Η ταυτότητα στον ιστότοπο του Facebook παρουσιάζεται ως ιδεατή αυτοεικόνα ή ως προέκταση της φυσικής ταυτότητας;Μπορούμε να τραβήξουμε μια διαχωριστική γραμμή ή οι δύο κόσμοι εμπλέκονται τροφοδοτώντας ο ένας τον άλλον; Η διαμόρφωση της κοινωνικής ταυτότητας, στα socialmedia είναι ένα θέμα που προβλημάτισε πολλούς επιστήμονες από τα τέλη του 20ου αιώνα στο πλαίσιο των κοινωνικών επιστημών της κοινωνιολογίας, της ψυχολογίας, της ψυχανάλυσης, της ανθρωπολογίας κ.α. Η σταθερή και δεδομένη αίσθηση της ταυτότητας, που κυριαρχούσε τα παλαιότερα χρόνια, αρχίζει να κλονίζεται. Η ταυτότητα μεταβάλλεται, είναι πολλαπλή και διαμορφώνεται ανάλογα με το κοινωνικό περιβάλλον με το οποίο αλληλοεπιδρά το άτομο. Η ταυτότητα καθορίζεται μέσα από τους επικοινωνιακούς και κοινωνικούς κώδικες που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι, κατά την αλληλεπίδρασή τους, καθώς μέσω της επικοινωνίας με τους άλλους μπορούν να δουν και να κατανοήσουν τον εαυτό τους. Καθώς το διαδίκτυο αποτελεί έναν νέο επικοινωνιακό χώρο, με διαφορετικούς κοινωνικούς κώδικες αλληλεπίδρασης, που μεταβάλλονται ανάλογα με το χώρο και το χρόνο, την αμεσότητακαι την εγγύτητα που διέπει τις διαπροσωπικές σχέσεις, αλλάζει κι ο τρόπος αντίληψης και παρουσίασης της ταυτότητας του χρήστη. Οι υπηρεσίες του διαδικτύου παρέχουν στον χρήστη τη δυνατότητα μιας επαυξημένης πραγματικότητας, που επιτρέπει κάθε είδους επιΦκοινωνία, ανά πάσα στιγμή και με πολύ διευρυμένο κοινό. Οι χρήστες βρίσκουν τρόπους να μεταφέρουν τον φυσικό κόσμο και την ανθρώπινη αλληλεπίδραση σε ένα νέο πεδίο ψηφιακής συνύπαρξης.Τα όρια μεταξύ «offline» και «online» ταυτότητας γίνονται δυσδιάκριτα. Στο πρώτο κεφάλαιο θα γίνει αναφορά στα γνωρίσματα και στα χαρακτηριστικά των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με επίκεντρο το Facebook. Εντοπίζονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά καθώς και τα διαφοροποιητικά γνωρίσματα, οι δυνατότητες και οι περιορισμοί του Facebookσε σχέση με άλλα κοινωνικά δίκτυα, όπως LinkedIn,Instagram και Twitter. Στο δεύτερο κεφάλαιο, θα αναδειχθεί η αλληλεξάρτηση ή καλύτερα η συνύφανση της τεχνολογίας και της διαμόρφωσης της κοινωνικής ταυτότητας.Καθίσταται αδύνατη η εξέταση της online κοινωνικής ταυτότητας χωρίς την πραγμάτευση του λογισμικού, της διεπαφής, χωρίς την επικέντρωση στη βάση δεδομένων και στον αλγόριθμο. Επίσης, θα αναλυθεί ο ενεργός του ρόλος του προφίλ στην κατασκευή της κοινωνικής ταυτότητας μέσω της δημιουργίας και της διαχείρισής του. Στο τρίτο κεφάλαιο, στη βάση της θεώρησης της ταυτότητας ως κοινωνικού συμπλέγματος παρουσιάζεται η θεωρία της Συμβολικής Διαντίδρασης και πιο συγκεκριμένα η θεωρία ανάπτυξης της ταυτότητας του George Herbert Mead. Ορίζεται η έννοια της ταυτότητας, τα βασικά χαρακτηριστικά της και ο τρόπος κατασκευής της. Παρουσιάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά των διαδικτυακών και διαπροσωπικών σχέσεων και αναδεικνύονται οι παράμετροι που επιδρούν στην κατασκευή και παρουσίαση της κοινωνικής ταυτότητας στο διαδίκτυο, ο χώρος, ο χρόνος, η αμεσότητα, η εγγύτητα, η λεκτική και η μη λεκτική επικοινωνία. Γίνεται ειδική αναφορά στην κατασκευή της κοινωνικής ταυτότητας σε ανώνυμα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ώστε να διαφανεί πως το διαφορετικό πλαίσιο απελευθέρωσε την έκφραση των ατόμων, οδήγησε στην αποκάλυψη όλων των πτυχών της ταυτότητάς τους και διαμόρφωσε ένα δίκτυο ταυτοτήτων. Στο τέταρτο κεφάλαιο, παρουσιάζεται η Δραματουργική Προσέγγιση του ErvingGoffman, μια από τις βασικές θεωρίες της Συμβολικής Διαντίδρασης, η οποία αναφέρεται στην παρουσίαση του εαυτού στην πραγματική ζωή, και επιχειρείται η συσχέτισή της με την παρουσίαση και την κατασκευή του εαυτού στο Facebook. Περιγράφεται το είδος της ταυτότητας που παρουσιάζουν οι χρήστες και οι τρόποι με τους οποίους κατασκευάζουν την διαδικτυακή τους ταυτότητα, περιοριζόμενοι μεν αλλά και αξιοποιώντας προς όφελός τους την ενημέρωση κατάστασης, τις φωτογραφίες, τους διαδικτυακούς φίλους, τη χρήση του «μου αρέσει» (like) και τον σχολίων (comments).