Οι ανταγωνισμοί των μεγάλων δυνάμεων στην ανατολική Μεσόγειο: η συμβολή ασφαλείας της Ελλάδας μέσω των πολυμερών Συμφωνιών

Οι συγκρούσεις στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν μακρά ιστορία, ενώ πρόσφατα οι ενεργειακές ανακαλύψεις τροφοδότησαν εκ νέου αντιπαραθέσεις. Για πολλούς αιώνες η Μεσόγειος και κυρίως η Ανατολική ήταν το γεωπολιτικό κέντρο του πλανήτη. Σταδιακά το κέντρο αυτό μετατοπίστηκε στον Ατλαντικό Ωκεανό και πιο πρόσφατα στον Ειρηνικό. Παρόλα αυτά, εξακολουθεί να διατηρεί σημαντική γεωπολιτική αξία στο σύγχρονο διεθνές σύστημα αφού παραμένει το σημείο που συναντώνται τρεις ήπειροι, έρχεται σε επαφή η «Δύση» με την «Ανατολή» και συνυπάρχουν τρεις διαφορετικές θρησκείες. Η εργασία έχει ως στόχο να μελετήσει την Ανατολική Μεσόγειο ως έναν ξεχωριστό γεωπολιτικό χώρο στο πλαίσιο των παγκόσμιων και περιφερειακών ανταγωνισμών, τη σημασία της τάξης σε αυτή, καθώς και το πόσο σημαντική είναι για τις Μεγάλες Δυνάμεις. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου η Ανατολική Μεσόγειος ήταν ένα από τα σημαντικά πεδία στρατηγικής αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης. Την τελευταία δεκαετία η περιοχή έχει μετατραπεί στην πιο σημαντική ίσως εστία ανάφλεξης στον πλανήτη όπου κυριαρχούν γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, εμφύλιοι πόλεμοι κ.α., καθώς και ανταγωνισμοί για τον έλεγχο φυσικών πόρων, όπως η ενέργεια. Επιπλέον, μετά τις πρόσφατες ανακαλύψεις υδρογονανθράκων η περιοχή έχει την δυνατότητα να μετεξελιχθεί σε σημαντικό κόμβο παραγωγής ενέργειας, πράγμα που αναβαθμίζει ακόμη περισσότερο την γεωπολιτική της αξία. Εισάγεται λοιπόν στη συνέχεια της παρούσας εργασίας, η ενεργειακή παράμετρος στο ευρύτερο περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου, το πως οι ανακαλύψεις κοιτασμάτων φυσικού αερίου έτυχαν ενθουσιώδους ανταπόκρισης λόγω των πιθανών επιπτώσεών τους στις οικονομικές, γεωπολιτικές και πολιτικές ισορροπίες της περιοχής, ενώ κατόπιν παρουσιάζει τις Μεγάλες Δυνάμεις, οι οποίες εμπλέκονται άμεσα ή έχουν τεράστια συμφέροντα στην περιοχή, καθώς και το ρόλο των περιφερειακών δυνάμεων, διερευνά τα συμφέροντα αυτά, καθώς και τις προσδοκίες τους μέσα από τις διάφορες συμμαχίες και περιφερειακές συνέργειες και εξετάζει τους ανταγωνισμούς, οι οποίοι κυρίως είναι ενεργειακοί και που αναπόφευκτα λαμβάνουν χώρα. Η περιοχή αυτή χαρακτηρίζεται από «αναρχία» όπου η χρήση στρατιωτικής ισχύος ή η απειλή χρήσης της είναι πλέον καθημερινό φαινόμενο και αποτελεί 9 σίγουρα μια από τις σημαντικότερες ενεργές εστίες ανάφλεξης του πλανήτη. Αυτή η γεωπολιτική «ζούγκλα», στην οποία έχουν καταρρεύσει παραδοσιακοί γεωπολιτικοί άξονες και έχουν δημιουργηθεί νέοι άξονες και συμμαχίες, αποτελεί πηγή κινδύνων αλλά και ευκαιριών για την χώρα μας, η οποία έχει ενεργοποιήσει την διπλωματία της με ενθαρρυντικά αποτελέσματα (π.χ. αμυντικές συμφωνίες με ΗΠΑ και Γαλλία, νέοι γεωπολιτικοί άξονες με βάση την ενέργεια), αναδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο το προφίλ ενός παίκτη που συμβάλει στην περιφερειακή σταθερότητα. Εξάλλου, η ισχύς της Ελλάδας δεν βρίσκεται στην ικανότητα πολιτικού εξαναγκασμού, αλλά στη δυνατότητα να χρησιμοποιεί την «ήπια ισχύ» και το διπλωματικό κεφάλαιο των παραδοσιακά καλών σχέσεων που διατηρούσε ανέκαθεν με χώρες της περιοχής. Κατόπιν λοιπόν, η εργασία πραγματεύεται την ελληνική στρατηγική στην περιοχή και τη δυνατότητά της να παίξει καταλυτικό ρόλο στην ασφάλειά της μέσω των πολυμερών συμφωνιών. Την αναγκαιότητα να εργαστεί σοβαρά σε μακροχρόνιες συμμαχίες και να αποτελέσει αξιόπιστο πόλο σταθερότητας του υποσυστήματος. Βασικός σκοπός είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων για τη χάραξη εθνικής στρατηγικής και η υποβολή προτάσεων έπειτα από προσεκτική μελέτη του υποσυστήματος της Ανατολικής Μεσογείου, των κύριων δρώντων του και των απειλών που εμφανίζονται μέσα σε αυτό. Αυτό γίνεται μέσα από το πρίσμα του Νεοκλασικού Ρεαλισμού, η προσέγγιση του οποίου αναλύεται στο Κεφάλαιο δεύτερο, ο οποίος εξετάζει τα ζητήματα διεθνούς πολιτικής θέτοντάς τα στο πλαίσιο του διεθνούς συστήματος, ξεπερνώντας - χωρίς να αδιαφορεί - με αυτόν τον τρόπο τους διάφορους γεωγραφικούς, πολιτισμικούς, ιστορικούς και άλλους περιορισμούς.