Οι στρατηγικές επιδιώξεις των Μεγάλων Δυνάμεων στη διαπραγματευτική πρωτοβουλία του Γ.Γ. του ΟΗΕ κ. Κόφι Ανάν για την επίλυση του Κυπριακού

Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή και παρουσίαση, συνοπτικά, των στρατηγικών επιδίωξεων των μεγάλων δυνάμεων στο Σχέδιο Ανάν. Προηγείται η ιστορική ανασκόπηση των προηγούμενων διαμεσολαβητικών προσπαθειών, η συνοπτική παράθεση των βασικών προνοιών του Σχεδίου, ιδίως εκείνων που εμπεριέχουν ή ενσωμάτωνουν τις θέσεις και τις επιδιώξεις κάποιων εκ των βασικών παικτών, και η διαχρονική παρουσίαση των στρατηγικών των Μεγάλων Δυνάμεων που εμπλέκονται στο κυπριακό ζήτημα. Η παρουσίαση των προηγούμενων προσπαθειών αποσκοπεί αφενώς να καταγράψει τις μετατοπίσεις και διαφοροποιήσεις της στάσης των Μεγάλων Δυνάμεων σε κάθε περίοδο του Κυπριακού, ούτως ώστε να σκιαγραφηθεί η επίδραση τους στην πορεία του ζητήματος, και αφετέρου για να αναδειχθεί η στάση της Τουρκίας, που μπορούμε να πούμε ότι ακολουθεί μια στρατηγική που εντάσσεται στο ρεύμα του επιθετικού ρεαλισμού, μια στρατηγική αναθεωρητική που επιδιώξει την αλλαγή του status quo συνολικά στην Ανατολική Μεσόγειο και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις αλλά και ειδικότερα στη νομιμοποίηση των τετελεσμένων του 1974. Το Κυπριακό παραμένει ένα ζήτημα με ισχυρή πολιτική και ιδεολογική φόρτιση αναφορικά και με την εσωτερική ελλαδική και ελληνοκυπριακή διαχείριση, και με τη στάση της Τουρκίας αλλά ιδίως με τη στάση του διεθνούς παράγοντα, των ΗΠΑ, της Αγγλίας και της Ρωσίας/ΕΣΣΔ. Ο καθοριστικός παράγοντας της όλης εξέλιξης του Κυπριακού παραμένει η επιδίωξη της Τουρκίας να ελέγξει γεωπολιτικά την Κύπρο. Η Τουρκία, πιστή σε ένα δόγμα επιθετικού ρεαλισμού, επιδιώκει την απόκτηση απεριόριστης ισχύος για την επίτευξη των γεωστρατηγικών της στοχεύσεων, που ξεπερνούν κατά πολύ την ελληνοτουρκική διένεξη ή το Κυπριακό, και εκτείνονται στο σύνολο των περιοχών που η Τουρκία συνορεύει ή επιδιώκει να έχει εμπλοκή. Ακόμα και την περίοδο κατάθεσης και ψήφισης του Σχεδίου Ανάν, μια περίοδο που αποτέλεσε την απαρχή της μεταπολίτευσης στην Τουρκία, με τη μετάβαση εξουσίας από το κεμαλικό στρατοκρατικό καθεστώς στην ισλαμοδημοκρατία του Ερντογάν, οι διαφοροποιήσεις ως προς αυτό το δόγμα είναι ελάχιστες. Αντιθέτως, βλέπουμε μια ελλαδική και ελληνοκυπριακή στάση διφορούμενη, με σημαντικές διαφοροποιήσεις στην πορεία του ζητήματος, που χαρακτηρίζεται την πρώτη περίοδο, προ της εισβολής, από τις έντονες συγκρούσεις μεταξύ Λευκωσίας και Αθήνας. Mετά την εισβολή, τις αρχικές ψευδαισθήσεις για αναστροφή των τετελεσμένων του Αττίλα με διπλωματικά μέσα, ακολούθει η διαμόρφωση μια στρατηγική αποτροπής, από τον Αντρέα Παπανδρέου, η οποία προσφέρει στρατιωτική ασφάλεια στις ελεύθερες περιοχές. Μετά το 1995 υπήρξε μια ραγδαία μετατόπιση σε μια προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού μέσω της σύνδεσης της ευρωπαϊκής πορείας της Τουρκίας με την επίλυση του συνόλου των ελληνοτουρκικών διαφορών. Η μόνη σταθερά που χαρακτηρίζει τα 40 χρόνια διαχείρισης του Κυπριακού εκ μέρους της ελληνικής πλευράς είναι η προσπάθεια διεθνοποίησης του ζητήματος και διαμεσολάβησης της διεθνούς κοινότητας, είτε λόγω του αισθήματος αδυναμίας έναντι της τουρκικής ισχύος είτε λόγω της εμπιστοσύνης στη δυνατότητα ανατροπής των τελελεσμένων του 1974 με διπλωματικά μέσα, στο πλαίσιο μιας προσέγγισης ανάλογης εκείνης του φιλελεύθερου ιδεαλισμού. Συμπερασματικά, είναι σαφές ότι οι επιδιώξεις των μεγάλων δυνάμεων στο Κυπριακό δεν είναι αυτές που καθορίζουν εν πολλοίς την τύχη του νησιού, αλλά αποτελούν συνεπακόλουθο της ισορροπίας που διαμορφώνεται εντός του πλαισίου της ελληνοτουρκικής διένεξης. Πιο ενεργητικό ρόλο στη διαμόρφωση της κατάστασης στο Κυπριακό επιδιώκει όντως η Αγγλία καθώς διακυβεύονται ζωτικά της συμφέροντα, ενώ οι ΗΠΑ και η Ρωσία υπηρετούν ευρύτερες επιδιώξεις τους μέσω της εμπλοκής τους στο Κυπριακό. Αυτή η διαπίστωση οφείλει να γίνει σαφής σε αυτούς που επιλέγουν να αποφεύγουν την εθνική ευθύνη για τη χάραξη μιας βιώσιμης και αποτελεσματικής στρατηγικής στο Κυπριακό, μετατοπίζοντας όλη την ευθύνη των αποφάσεων στο “διεθνή παράγοντα”.