Τρομοκρατία και σύγχρονες εσωτερικές ένοπλες συρράξεις prima facie: μη κρατικοί ένοπλοι δρώντες και εφαρμοστέο δίκαιο

Το ξέσπασμα της Αραβικής Άνοιξης και η ακόλουθη αποσταθεροποίηση κρατικών θεσμών του αραβικού τόξου, συνεπάγεται ένα κύμα τρομοκρατικών επιθέσεων, από υπάρχοντα αλλά και νεοϊδρυθέντα τρομοκρατικά δίκτυα που πολλαπλασιάζονται τους επόμενους μήνες, ξεκινώντας στην περιοχή του Sahel και την υποσαχάρια Αφρική. Λίγο καιρό αργότερα, κάνει την εμφάνισή του το ISIS στη Συρία και το Ιράκ. Τα δίκτυα αυτά, στις περισσότερες περιπτώσεις, σχετίζονται είτε με την al-Qaeda είτε με το ISIS και έχουν διασυνοριακό χαρακτήρα. Το φαινόμενο που προϋπήρχε και φαίνεται να αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, είναι η συντονισμένη δράση οργανώσεων ή μεμονωμένων ατόμων, φίλα προσκείμενων σε αυτές, έπειτα από κάλεσμα για «ένοπλο αγώνα», σε περιοχές σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η πραγματική διαφοροποίηση σήμερα όμως δεν έγκειται στη βιαιότητα των μη κρατικών δρώντων, η οποία απλά υπερτονίζεται με τη διάδοση της τεχνολογίας και της «κινηματογραφικής» προβολής τους, ούτε στην αριθμητική αύξηση των δικτύων αυτών και των υποστηρικτών τους. Η διαφορά εντοπίζεται καταρχάς στην γενικότερη μετατόπιση του χαρακτήρα των ενόπλων συρράξεων, οι οποίες είναι σήμερα στην πλειοψηφία τους συρράξεις Μη Διεθνούς Χαρακτήρα και έπειτα στην ποιοτική διαφορά που δημιουργεί η ίδρυση του λεγόμενου Islamic State από το ISIS, στις 29 Ιουνίου του 2014. Επιπλέον παρατηρείται σταδιακή διαφοροποίηση της θεσμικής πρακτικής κρατών και διεθνών οργανισμών, προκειμένου να ανταποκριθούν στις εξελίξεις. Το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο ορίζει ότι, προκειμένου ένα άτομο να απολαμβάνει την προστασία που απορρέει από τις Συμβάσεις της Γενεύης του 1949 και από τα Πρόσθετα Πρωτόκολλα του 1977, πρέπει να είναι σαφώς προσδιορισμένος ο νομικός χαρακτηρισμός της σύρραξης - εάν πληροί τις προϋποθέσεις για να τυποποιηθεί ως σύρραξη. Ακολούθως, το εφαρμοστέο δίκαιο διαφοροποιείται, είτε πρόκειται για διεθνή, είτε για μη διεθνή, είτε για διεθνοποιημένη σύρραξη. Πώς όμως μπορεί να χαρακτηρισθεί σήμερα σαφώς ο τύπος μιας σύρραξης, όταν η παραδοσιακή τυπολογία και τα παραδοσιακά μέρη μιας σύρραξης καθίστανται όλο και πιο παρωχημένα σε σχέση με την πραγματικότητα και τα πρακτικά ζητήματα που αναδύονται; Η παρούσα εργασία προσπαθεί να απαντήσει στο ερώτημα του εάν μπορεί το υπάρχον νομικό πλαίσιο του ΔΑΔ να γίνει πιο ευέλικτο, προκειμένου να ανταποκρίνεται στις εξελίξεις στο πεδίο των Συρράξεων Μη Διεθνούς Χαρακτήρα ως προς τα μέρη της σύρραξης και τη θεσμική πρακτική, εξασφαλίζοντας έτσι ασφάλεια δικαίου και πραγματική προστασία του ατόμου.Συμπληρωματικά, τα επιμέρους ερωτήματα που πλαισιώνουν το ερευνητικό ερώτημα και αποτελούν το πρώτο μέρος της εργασίας είναι το πώς μπορούν να ενταχθούν οι σύγχρονοι Μη Κρατικούς Δρώντες στο υπάρχον νομικό πλαίσιο, εστιάζοντας ιδιαιτέρως στο ISIS και τα ζητήματα που προκύπτουν μετά την “ίδρυση” του Ισλαμικού Κράτους για το Διεθνές Δίκαιο. Ακολούθως, το εάν ο χαρακτηρισμός των δικτύων αυτών ως τρομοκρατικά δημιουργεί νέα ζητήματα ως προς την νομική καταστολή ή εάν καλύπτεται από το ΔΑΔ και εμπίπτει στις ήδη υπάρχουσες ρυθμίσεις. Τέλος, διερευνάται το ερώτημα του πότε ενεργοποιείται το πλέγμα των διατάξεων του ΔΑΔ στις σύγχρονες Εσωτερικές Ένοπλες Συρράξεις (triggering mechanism), δηλαδή πότε ξεκινάει και τελειώνει η σύρραξη και ποια τα γεωγραφικά όριά της. Στο δεύτερο μέρος και τελευταίο μέρος, το βασικό ζήτημα που παρουσιάζεται είναι η θεσμική αντιμετώπιση και αντίδραση στις σύγχρονες προκλήσεις, εστιάζοντας σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών και Ευρωπαϊκής Ένωσης, εν συγκρίσει με τις πολιτικές που ακολουθήθηκαν μετά τα χτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου.