Διαπολιτισμικά μουσικά εκπαιδευτικά προγράμματα: θεωρία και πράξη. Μελέτη της περίπτωσης των Ρομά μαθητών στη Δυτική Αττική

Η ομαλή ένταξη των Ρομά στην τυπική εκπαίδευση αποτέλεσε επί μακρόν πεδίο θεσμικού και επιστημονικού προβληματισμού παγκοσμίως. Η πολιτισμική ανομοιογένεια που παρουσιάζουν οι Ρομά ανά τον κόσμο, καθώς και η περιθωριοποίησή τους από το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο είναι παράγοντες που συμβάλλουν στην μερική ή ολική αποτυχία των όποιων θεσμικών μεταρρυθμίσεων που στοχεύουν στην επιτυχή σχολική φοίτηση των νεαρών Ρομά. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση της δυνατότητας εφαρμογής διαπολιτισμικών μουσικών προγραμμάτων στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και κυρίως σε μαθητικούς πληθυσμούς Ρομά. Γι’ αυτό, κύριο πεδίο της έρευνας αποτέλεσε ο μαθητικός πληθυσμός στην περιοχή της Δυτικής Αττικής, όπου οι Ρομά μαθητές υπερέχουν αριθμητικά έναντι εκείνων που προέρχονται από τις υπόλοιπες εθνοτικές και πολιτισμικές ομάδες που συστήνουν την ελληνική κοινωνία. Η εθνογραφική μελέτη στο θεωρητικό μέρος της εργασίας καταδεικνύει αφενός την ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα των Ρομά και τους κοινωνικούς και ιστορικούς παράγοντες που οδηγούν σε αυτή, και αφετέρου την ουσιαστική θέση που κατέχει η μουσική πράξη στο ευρύτερο πολιτισμικό τους πλαίσιο. Οι αρχές της πολυπολιτισμικότητας και της διαπολιτισμικότητας και οι εκπαιδευτικές πρακτικές στο πλαίσιο της διαπολιτισμικής μουσικής εκπαίδευσης μας παρείχαν το θεωρητικό υπόβαθρο για να ερμηνεύσουμε τα αποτελέσματα της εμπειρικής έρευνας στο χώρο του σχολείου και να διατυπώσουμε συγκεκριμένες προτάσεις όσον αφορά στο πρόβλημα της σχολικής φοίτησης των Ρομά μαθητών στη χώρα μας. Οι Ρομά μαθητές επέδειξαν ιδιαίτερες μουσικές ικανότητες και τις αξιοποίησαν στην σχολική καθημερινότητα για να ικανοποιήσουν τις βαθύτερες συναισθηματικές ή κοινωνικές τους ανάγκες, όπως ήταν για παράδειγμα να επιτύχουν το αίσθημα της ασφάλειας ή της επικοινωνίας στο ανοικείο προς αυτούς ελληνικό σχολικό περιβάλλον. Επιπλέον, μέσω των μουσικών τους πρακτικών οι μαθητές μετέφεραν ασυνείδητα στο χώρο του σχολείου τις πρακτικές του οικογενειακού και του ευρύτερου κοινωνικού τους περιβάλλοντος, και γι’ αυτό βίωναν την απόρριψη τους από την ευρύτερη σχολική κοινότητα. Ωστόσο, θεωρούμε πως για να είναι επιτυχής η εφαρμογή της μουσικής διαπολιτισμικής εκπαίδευσης στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι απαραίτητο να επανεξεταστούν και αντιμετωπισθούν προηγουμένως οι αδυναμίες που τη χαρακτηρίζουν.