Διασφαλίζοντας ισότιμη πρόσβαση των παιδιών προσφύγων στην τυπική εκπαίδευση στην Ελλάδα: μια έρευνα την περίοδο της πανδημίας Covid-19

Η παρούσα διπλωματική εργασία, επιδιώκει να αναδείξει το δικαίωμα στην εκπαίδευση, όπως αναφέρεται στα διεθνώς αποδεκτά νομικά κείμενα ως απαραίτητη διαδικασία την ανατροφής των παιδιών. Αρχικά καταγράφοντας και σχολιάζοντας τα κείμενα αυτά (τη Διακήρυξη για τα δικαιώματα του ανθρώπου, τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού κλπ) δημιουργεί τη βάση και αργότερα εξερευνά πώς αυτοί οι γενικά παραδεδεγμένοι κανόνες εφαρμόζονται στην Ελλάδα και κατά πόσο η εφαρμογή τους πλαισιώνει ποιοτικά τα πλέον ευάλωτα παιδιά που βρίσκονται στη χώρα, τα παιδιά προσφυγικών οικογενειών και εκείνα που είναι ασυνόδευτα. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στα τελευταία δύο χρόνια που η εκπαίδευση προσαρμόστηκε στις συνθήκες της πανδημίας Covid-19, καθώς οι ανισότητες οξύνθηκαν ιδιαίτερα. Η γεωγραφική μειονεκτική θέση των παιδιών προσφύγων που διαμένουν σε καταυλισμούς (Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης) όπως αυτό της Λέσβου, η έλλειψη τεχνολογικών μέσων και πρόσβασης στο διαδίκτυο, η έλλειψη κοινωνικοποίησης και η αναβίωση περιορισμών μετακίνησης, είναι μερικές από τις επιπρόσθετες προκλήσεις που τα παιδιά πρόσφυγες κλήθηκαν -και καλούνται- να αντιμετωπίσουν. Για να είναι επαρκής η προσπάθεια ανάδειξης του πλαισίου της τυπικής εκπαίδευσης για τα παιδιά πρόσφυγες στην Ελλάδα, ιδιαίτερα για τις δύο περασμένες σχολικές χρονιές, αναζητήθηκε και καταγράφηκε η εμπειρία των ίδιων των παιδιών, των επαγγελματιών εκπαίδευσης και προστασίας τους, των καθηγητών στις ΖΕΠ και τις ΔΥΕΠ, των κοινωνικών λειτουργών και φροντιστών τους στα διαμερίσματα ημιαυτόνομης διαβίωσης, εργαζομένων της UNICEF και της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στον τομέα της Εκπαίδευσης, αλλά των υπευθύνων χάραξης της πολιτικής από τη σκοπιά του Υπουργείου Εκπαίδευσης και του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου -ειδικότερα, της Ειδικής Γραμματείας Προστασίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων. Η μεθοδολογία συλλογής των πληροφοριών χωρίστηκε σε τρία επίπεδα, σε αντιστοιχία με τις τρεις κατηγορίες ανθρώπων από τους οποίους αντλήθηκαν πληροφορίες. Το πρώτο επίπεδο (micro-level) αφορούσε στα ασυνόδευτα ανήλικα παιδιά και την εμπειρία τους από το Ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, με εμφαση στην εξ αποστάσεως εκπαιδευτική διαδικασία. 8 Στο δεύτερο επίπεδο (meso-level) οργανώθηκαν δύο ομάδες εστιασμένης συζήτησης (Focus Group Discussion, FGD) σε Αθήνα και Λέσβο με κοινωνικούς λειτουργούς, φροντιστές και εκπαιδευτικούς και καθηγήτριες που είχαν διοριστεί σε τάξεις υποδοχής προσφύγων (ΔΥΕΠ). Στο τρίτο επίπεδο (macro-level) πραγματοποιήθηκαν ημι-δομημένες συζητήσεις με ανθρώπους μεγαλύτερης εξειδίκευσης και ευθύνης στο χώρο της εκπαίδευσης προσφύγων. Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις που καταγράφονται προς το τέλος της εργασίας, είναι η συνισταμένη των όσων τα νομικά κείμενα σε διεθνές και εσωτερικό δίκαιο ορίζουν και των απόψεων όσων συμμετείχαν στο ερευνητικό δείγμα, και της γράφουσας. Ο στόχος της εργασίας αλλά και οι τελικες συστάσεις, λαμβάνοντας υπόψη τυπικούς και ηθικούς περιορισμούς, είναι να προτρέψει σε ένα πιο συμπεριληπτικό αλλά παράλληλα ρεαλιστικό εκπαιδευτικό πλαίσιο, που σε μικρότερο χρονικό διάστημα από τα σημερινά δεδομένα τα παιδιά πρόσφυγες θα μπορούν να συμμετέχουν και να ενσωματώνονται στην τάξη.