Από την Αλ Κάϊντα στον ISIS: η απειλή του Ισλαμικού φονταμενταλισμού σε Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική

Η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία αποτελεί μια μικρή συμβολή στη συνεχή μελέτη του φαινομένου του ισλαμικού φονταμενταλισμού, ο οποίος εκφράζει τις τάσεις εμμονής ή επιστροφής σε άκρως συντηρητικές θρησκευτικές καταστάσεις του παρελθόντος, οι οποίες λειτουργούν ως μέσο αντίστασης για κάθε πιθανή αλλαγή ή θρησκευτική μεταρρύθμιση στις περιοχές της Μ. Ανατολής και Β. Αφρικής. Η μέθοδος που εφαρμόστηκε αναλύει τα βασικότερα χαρακτηριστικά του φονταμενταλισμού, δηλαδή τη βαθιά προσήλωση στις θρησκευτικές παραδόσεις, την επιστροφή και τυπολατρική εμμονή στην παράδοση, τη δυναμική απαίτηση για κάθαρση και αποκατάσταση, καθώς και τη πεποίθηση ότι είναι ένα είδος κριτή. Σαν κύριο αίτιο για την έξαρση του θρησκευτικού φονταμενταλισμού στις μέρες μας μπορεί να θεωρηθεί η κοσμικότητα της κοινωνίας, η χειραφέτηση δηλαδή της κοινωνίας από τη θρησκευτική εξουσία. Είναι προφανές ότι η παγκόσμια κυριαρχία του δυτικού πολιτισμού στην εποχή μας, η λεγόμενη «παγκοσμιοποίηση», συνεπάγεται την επικράτηση της κοσμικότητας στις περισσότερες θρησκείες του κόσμου. Το πιο πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη των φονταμενταλιστικών τάσεων απετέλεσε ο ισλαμικός χώρος. Ο χώρος αυτός βρίσκεται σε πόλεμο με δύο «εχθρούς», τη νεωτερικότητα και την κοσμικότητα. Η μάχη εναντίον της νεωτερικότητας, κατά το πλείστον, δεν είναι ούτε συνειδητή ούτε σαφής. Αντίθετα η μάχη εναντίον της κοσμικότητας είναι συνειδητή και κατηγορηματική. Κατευθύνεται προς την όλη διαδικασία της αλλαγής που έλαβε χώρα στον ισλαμικό κόσμο κατά τον τελευταίο αιώνα ή ακόμα πιο πριν, η οποία μεταμόρφωσε τις πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές, ακόμα και τις πολιτιστικές δομές των μουσουλμανικών χωρών. Ο μουσουλμανικός φονταμενταλισμός είναι ιδιαίτερα βίαιος και δυναμικός, έχει πολλά ανορθολογικά χαρακτηριστικά, ενώ υπολογίζεται ως μια από τις σημαντικότερες πολιτικές και ιδεολογικές δυνάμεις στον κόσμο. Από τα μέσα του 19ου αι. μέχρι την επέμβαση των σοβιετικών στο Αφγανιστάν, η Μ. Ανατολή και η Β. Αφρική πέρασε μια περίοδο που χαρακτηρίστηκε από την εμφάνιση του κινήματος των Αδελφών Μουσουλμάνων στην Αίγυπτο, την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ στα παλαιστινιακά εδάφη και την έναρξη μιας σειράς συγκρούσεων του με τις γειτονικές αραβικές χώρες, καθώς και την εγκαθίδρυση θεοκρατικού καθεστώτος στο Ιράν. Στη συνέχεια στο Αφγανιστάν εμφανίζονται οι Ταλιμπάν και η Αλ Κάϊντα που έρχονται σε αντιπαράθεση με τις δυνάμεις των ΗΠΑ και των Συμμάχων τους. Η τρομοκρατική επίθεση την 11η Σεπτεμβρίου του 2001 στις ΗΠΑ και ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας που ακολούθησε, σε συνδυασμό με τις επεμβάσεις της Δύσης στο Ιράκ, γέννησαν ένα νέο κύμα ακραίου ισλαμικού φανατισμού που εκφράστηκε μέσω τρομοκρατικών επιθέσεων και εσωτερικών συγκρούσεων, όπως ήταν τα γεγονότα της Αραβικής Άνοιξης. Ακολούθησε η αποσταθεροποίηση του Ιράκ και ο συριακός εμφύλιος για να έρθουν στο προσκήνιο, τόσο η Αλ Κάϊντα, όσο και μια νέα οργάνωση που αυτοαποκαλείται Ισλαμικό Κράτος (ISIS), η οποία αιματοκύλισε μια τεράστια περιοχή στη Μ. Ανατολή - αλλά και ευρύτερα - με πράξεις βίας και τρομοκρατίας που πηγάζουν από τον ισλαμικό φονταμενταλισμό των μελών της. Ο ισλαμικός φονταμενταλισμός έχει συνδεθεί ως φυσικό επακόλουθο με τη βία, τον πόλεμο, την τρομοκρατία και γενικά με την απειλή για τη ζωή και τη καθημερινή διαβίωση των ανθρώπων. Όλα αυτά δημιουργούν μια σειρά από απειλές για την περιοχή που εξετάζουμε, αλλά και για όλο το κόσμο γενικότερα. Η ανάλυση των απειλών της παρούσας εργασίας μας οδηγεί στο συμπέρασμα, ότι η αντιμετώπιση του ισλαμικού φονταμενταλισμού δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. Η διεθνής κοινότητα και ιδιαίτερα η Δύση, οφείλει να στηρίξει την προσπάθεια εξάλειψης του φαινομένου του ισλαμικού φονταμενταλισμού, άμεσα, γρήγορα και με κατάλληλα μέτρα, τα οποία παρουσιάζονται στις προτάσεις που ολοκληρώνουν την εργασία αυτή.