Τουρκικοί στρατηγικοί σχεδιασμοί έναντι της Λιβύης. Τουρκικοί στόχοι και επιτεύγματα σε αυτήν

Το Νοέμβριο του 2002, το ισλαμικό Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ), με επικεφαλής τον πρώην δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης Recep Tayyip Erdogan, έρχεται στη διακυβέρνηση της Τουρκίας και τερματίζει το κεμαλικό μονοπώλιο που είχε διατηρηθεί αδιάκοπα από το 1923. Το κοσμικό κατεστημένο που είχε εδραιώσει την κυριαρχία του μέσα από μια στρατοκρατική και γραφειοκρατική πρακτική επιρροής και ελέγχου της λειτουργίας του κράτους στο πνεύμα του ιδρυτή του Mustafa Kemal, σταδιακά και μεθοδικά παραγκωνίζεται με το πρόσχημα της ευρωπαϊκής πορείας και των φιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων εκσυγχρονισμού. Η διστακτικότητα της Ευρώπης και η ισχυροποίηση του Erdogan στο εσωτερικό αλλά και το εξωτερικό, σηματοδοτεί την στροφή στην πολιτική του και στην αναθεωρητική προοπτική της Τουρκίας. Το Ισλάμ γίνεται προτεραιότητα και η Άγκυρα εκφράζει τις μαξιμαλιστικές της βλέψεις στο εγγύς περιβάλλον, με τη θεωρία του «στρατηγικού βάθους» και την προσπάθεια ανάδειξής της σε περιφερειακή υπερδύναμη. Οι εξεγέρσεις στη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή που έλαβαν το χαρακτηρισμό «αραβική άνοιξη», αποτέλεσαν την ευκαιρία για την εκδήλωση των ηγεμονικών επιδιώξεων της Τουρκίας, καθώς οραματίζεται να παρουσιαστεί ως ο ηγέτης των μουσουλμάνων και να πραγματώσει τη γεωστρατηγική της στόχευση εδραζόμενη στο ιστορικό παρελθόν της αυτοκρατορίας και τη σύνδεση σε πολιτικό και πολιτιστικό επίπεδο, οριοθετώντας μια νεο-οθωμανική προοπτική. Εισέρχεται και στρατιωτικά στη Λιβύη, διαμορφώνοντας μια κατάσταση εξάρτησης με την καταρρέουσα κυβέρνηση του Fayez al-Sarraj την οποία και σώζει από την πτώση. Η εδραίωση της τουρκικής παρουσίας και επίδειξης ισχύος στις θαλάσσιες ζώνες της Μεσογείου αποτελεί δομική επιδίωξη της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας και της υλοποίησης του δόγματος της «γαλάζιας πατρίδας», που δεν άπτεται μόνο της επέκτασης των σφαιρών επιρροής στο μουσουλμανικό κόσμο και το εγγύς περιβάλλον, αλλά αφορά και τη συμμετοχή στο ευρύτερο ενεργειακό παίγνιο, ενισχύοντας το δίλλημα ασφαλείας των γειτονικών κρατών. Η ανακάλυψη υδρογονανθράκων στη ανατολική λεκάνη της Μεσογείου, δημιούργησε νέα δεδομένα και η απαίτηση του καθορισμού των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών των παράκτιων γειτονικών χωρών, αποτελεί το βασικό στοιχείο του γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Η στόχευση της Τουρκίας για την ανάδειξη περιφερειακής ηγεμονίας στην περιοχή, διέρχεται αναγκαστικά από τη δυνατότητα πρόσβασης σε ενεργειακές πηγές. Η έννοια της ισχύος μιας υπερδύναμης στην εποχή μας, είναι συνυφασμένη με την ενέργεια. Η παρουσία στη Λιβύη υπό το ενεργειακό πρίσμα, έχει διττή σημασία καθώς εξασφαλίζει πρόσβαση στις υφιστάμενες πηγές και στους δρόμους μεταφοράς και παράλληλα επηρεάζει σημαντικά τον καθορισμό των ζωνών εκμεταλλεύσεως στη θαλάσσια περιοχή. Το τουρκολιβυκό σύμφωνο αποτελεί απόδειξη των γεωπολιτικών στοχεύσεων της Άγκυρας. Η νεο-οθωμανική προοπτική της Τουρκίας αντιμετωπίζει τη Λιβύη ως μια σημαντική πτυχή των στρατηγικών της σχεδιασμών για την επίτευξη των στόχων της. Η επιβολή της παρουσίας της στην Κυρηναϊκή αποτελεί έρεισμα για την αύξηση της επιρροής της στη Μεσόγειο, στο Μαγκρέμπ και την αφρικανική ήπειρο. Τα επιτεύγματα της τουρκικής στρατηγικής στη Λιβύη θα αποτελέσουν κομβικό σημείο της εξέλιξης του οράματος της περιφερειακής υπερδύναμης και της νεο-οθωμανικής ρητορικής. Η πολιτική του Erdogan διαβλέπει ότι η γεωγραφική τοποθέτηση της Τουρκίας, συνδυαζόμενη με τη στρατιωτική ισχύ, καθώς και το ιστορικό και θρησκευτικό πρόταγμα μπορεί να την καταστήσει περιφερειακή υπερδύναμη. Ταυτόχρονα στοχεύει στην ενεργειακή αυτονομία και τη δημιουργία δεσμεύσεων με άξονα τη διαχείριση των υδρογονανθράκων και των ροών τους. Ο έλεγχος της περιφέρειάς της, σύμφωνα με τις θεωρητικές προσεγγίσεις του «στρατηγικού βάθους» και του δόγματος της «γαλάζιας πατρίδας», αποτελεί εχέγγυο επιτυχίας του γεωπολιτικού προσανατολισμού της.