Η ιστορικότητα του προβλήματος "Λέρος": η αποικία, το άσυλο, το σκάνδαλο

Η παρούσα ιστορική εργασία επικεντρώνεται στο ζήτημα του ψυχιατρικού ιδρύματος της Λέρου. Το ψυχιατρείο της Λέρου ιδρύθηκε το 1957 ως αποικία ψυχοπαθών, ωστόσο αναδείχθηκε ως «πρόβλημα» αρκετά αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Έκτοτε, η «Λέρος» απασχόλησε αρκετές φορές την κοινή γνώμη, με αποκορύφωμα το «σκάνδαλο της Λέρου», το φθινόπωρο του 1989. Από την στιγμή που αναδείχθηκε σαν ζήτημα, το ψυχιατρείο της Λέρου παρουσιάστηκε με έντονα αρνητικούς όρους, ως ένα αξιοκατάκριτο ίδρυμα, ως το κατεξοχήν παράδειγμα του καταδικαστέου θεσμού του Ασύλου. Η περιγραφή αυτή προσέδωσε στο ίδρυμα της Λέρου μια τρομακτική εικόνα και μια διαβόητη φήμη, χαρακτηριστικά που έμελλαν να το ακολουθούν έως τις μέρες μας. Στην πλειοψηφία της, η βιβλιογραφία σχετικά με το θέμα αναπαράγει ως δεδομένη την διαδεδομένη αρνητική εικόνα του ιδρύματος, αποκόπτοντάς την από το ιστορικό πλαίσιο διαμόρφωσής της. Στόχος της παρούσας εργασίας δεν είναι μόνο η αφήγηση μιας μονοδιάστατης ιστορίας του ιδρύματος της Λέρου, αλλά, επιπρόσθετα, η κατανόηση και η ερμηνεία της ίδιας της αρνητικής εικόνας με την οποία αυτό έγινε γνωστό. Η υπόθεση εργασίας συνοψίζεται ως εξής: τo ψυχιατρείο της Λέρου δεν αποτελούσε πάντοτε ένα καταδικαστέο ίδρυμα, ένα σύμβολο του Ασύλου, αλλά αναδείχθηκε με αυτούς τους όρους εντός ενός συγκεκριμένου ιστορικού πλαισίου. Προκειμένου να διερευνήσουμε την παραπάνω πρόταση, χωρίζουμε την εργασία σε τρία μέρη. Αρχικά, αναζητούμε τους λόγους για τους οποίους αποφασίστηκε εξαρχής η εγκατάσταση ενός ψυχιατρικού ιδρύματος σε ένα ακριτικό νησί, και επιχειρούμε να σκιαγραφήσουμε την ιστορία και την πρόσληψη του ιδρύματος προτού αυτό αναχθεί σε ζήτημα. Στην συνέχεια, αφού εξετάσουμε το ευρύτερο και το ειδικότερο ιστορικό πλαίσιο, επιχειρούμε να ερμηνεύσουμε τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο γνωστοποιήθηκε ως «πρόβλημα» το συγκεκριμένο ψυχιατρείο. Στο τελευταίο μέρος, προσπαθούμε να κατανοήσουμε το πώς το πρόβλημα «Λέρος», μέσω της αρνητικής δημοσιότητας που προσέλαβε, εξελίχθηκε σε σκάνδαλο με διεθνείς διαστάσεις και σοβαρές επιπτώσεις.