Το Τουρκικό Προξενείο της Κομοτηνής και ο ρόλος του

Στόχος της παρούσας ερευνητικής μελέτης, είναι να αναδείξει το ρόλο που διαδραματίζει το τουρκικό προξενείο της Κομοτηνής, τόσο στην καθημερινή ζωή της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη, όσο και στις ευρύτερες εξελίξεις στην περιοχή, με αναφορά στο προξενικό δίκαιο και σε συνάρτηση με τον αντίστοιχο ρόλο των τουρκικών προξενείων σε άλλες χώρες. Στην παρούσα εργασία θα μελετηθεί η δράση του προξενείου και των οργάνων του, κατά την προσπάθεια υποκατάστασης των ελληνικών κρατικών αρχών και προώθησης των τουρκικών θέσεων και στρατηγικών. Συγκεκριμένα, θα διερευνηθεί η διείσδυση του προξενείου σε ποικίλους τομείς της ζωής στην περιοχή (οικονομία, πολιτική κ.λπ.), καθώς και η στάση της μειονότητας, αλλά και του επίσημου ελληνικού κράτους απέναντι στη δυναμική αυτή. Στην εισαγωγή, παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο η Συνθήκη της Λωζάννης, καθόρισε τις εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή της Θράκης. Η ανταλλαγή των μειονοτικών πληθυσμών διαμόρφωσε το μέλλον για χιλιάδες ανθρώπους, καθώς οι δράσεις που αναπτύσσονταν στην περιοχή της Δυτικής Θράκης, είχαν άμεσο αντίκτυπο στους Έλληνες ομογενείς της Κωνσταντινούπολης. Οι βλέψεις του τουρκικού κράτους ήταν εξαρχής να γίνει η Θράκη αυτόνομη και να ενωθεί με την «μητέρα πατρίδα». Για το λόγο αυτό, η επίσημη τουρκική πολιτική, προκειμένου να εξυπηρετήσει την παραδοσιακά επεκτατική πολιτική της, θεωρεί όλη τη μειονότητα τουρκική και χρησιμοποιεί το προξενείο για την υλοποίηση της στρατηγικής της. Στο 1ο κεφάλαιο, αναπτύσσονται οι νομικές ρυθμίσεις που διέπουν τις προξενικές σχέσεις. Με τη Σύμβαση της Βιέννης περί Προξενικών Σχέσεων του 1963, που επικυρώθηκε από το ελληνικό κράτος, προβλέφθηκε ο τρόπος με τον οποίο καθιερώνονται οι προξενικές σχέσεις και εγκαθιδρύονται οι προξενικές αρχές μεταξύ κρατών. Καθορίζονται τα καθήκοντα των προξένων, αλλά και τα προνόμια και οι ασυλίες που απολαμβάνουν για την αποτελεσματική εκπλήρωσή τους. Ωστόσο, προβλέπονται ορισμένες υποχρεώσεις που απορρέουν από τη θέση τους και κυρώσεις που μπορεί να επιφέρουν, όταν η δράση τους βρίσκεται εκτός του προβλεπόμενου πλαισίου. Στο 2ο κεφάλαιο, περιγράφονται οι πρώτες δράσεις του τουρκικού προξενείου της Κομοτηνής, από την ίδρυσή του μέχρι τη δεκαετία του '70. Από την απαίτηση για απέλαση των παλαιομουσουλμάνων, με στόχο τον έλεγχο της ηγεσία της μουσουλμανικής μειονότητας, μέχρι τις προπαγανδιστικές δράσεις που είχαν ως αποκορύφωμα τα Σεπτεμβριανά του 1955, το προξενείο εκμεταλλεύτηκε τα δικά μας λάθη και δημιούργησε σχέσεις εξάρτησης με το μουσουλμανικό στοιχείο. Στο 3ο κεφάλαιο, αναδεικνύεται ο ρόλος του προξενείου στη σύγχρονη πραγματικότητα, τόσο στην καθημερινή ζωή της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη, όσο και στις ευρύτερες εξελίξεις στην περιοχή. Η διείσδυση του προξενείου σε ποικίλους τομείς της ζωής στην περιοχή (οικονομία, πολιτική, κοινωνία κ.λπ.) είναι αποφασιστική στην προσπάθεια υποκατάστασης των ελληνικών αρχών και προώθησης των θέσεων και στρατηγικών του τουρκικού κράτους. Η αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος, επηρέασε τις πολιτικές της Τουρκίας τόσο στο προξενείο της Κομοτηνής, όσο και σε προξενεία της Τουρκίας σε άλλες χώρες.\r\nΣτο 4ο κεφάλαιο, γίνεται μια προσέγγιση της ελληνικής πολιτικής στο ζήτημα της Θράκης και του τρόπου αντιμετώπισης των σύγχρονων προκλήσεων. Στη συνέχεια, αξιολογείται η στάση της ελληνικής πολιτείας και η αντίδρασή της στο ρόλο του τουρκικού προξενείου. Παράλληλα, παρατηρούνται πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται από την πλευρά της κοινωνίας της θρακικής περιοχής στα τεκταινόμενα. Στο πλαίσιο αυτό, διερευνάται η διεθνής πρακτική που ακολουθείται σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Τέλος, εξάγονται συμπεράσματα για τις επικρατούσες συνθήκες στη Θράκη και το ρόλο του τουρκικού προξενείου και μελετώνται προτάσεις που θα συνεισέφεραν στη βελτίωση της κατάστασης στο μέλλον. Επισημαίνεται ότι στην αξιολόγηση της δράσης του προξενείου της Κομοτηνής, δίνεται έμφαση στο διάστημα που ακολουθεί την υπογραφή της διεθνούς Σύμβασης της Βιέννης για τις Προξενικές Σχέσεις, της οποίας Ελλάδα και Τουρκία είναι συμβαλλόμενα μέρη.