Παραπληροφόρηση και νέοι την εποχή της πανδημίας

Η πανδημία (του κορονοϊού) αποτελεί ένα παγκόσμιο και ιστορικό γεγονός που κλόνισε συθέμελα τις κοινωνίες του 21ου αιώνα, ενώ, ταυτόχρονα ανέδειξε την πολυπλοκότητα και την μη γραμμική δυναμική τους (Ζέρη και Τσέκερης, 2020). Επίσης, απέδειξε οτι ο ανθρώπινος παράγοντας διαδραματίζει κομβικό ρόλο τόσο για την δημιουργία του φαινομένου όσο και για την επίλυσή του (Ζέρη και Τσέκερης, 2020). Άλλωστε, στην σύγχρονη εποχή οι επιδημίες χρήζουν διαφορετικής αντιμετώπισης απ' οτι στο παρελθόν. Έχουν πάψει να γίνονται αντιληπτές ως φυσικά φαινόμενα πέρα και πάνω από την κοινωνία και τους ανθρώπους που την αποτελούν (Ζέρη και Τσέκερης, 2020). Αντίθετα, ο άνθρωπος στις σύγχρονες κοινωνίες καθίσταται υπεύθυνος για τις πράξεις του, ενώ, την ίδια στιγμή καλείται να πάρει σημαντικές αποφάσεις όπως είναι το ζήτημα του εμβολιασμού. Υπό αυτές τις συνθήκες συνειδητοποιεί οτι ένα ζήτημα που ο ίδιος αντιλαμβάνεται ως προσωπικό μπορεί να είναι συνάμα και συλλογικό καθώς και οτι η στάση του απέναντι σε αυτό (συμμόρφωση ή μη με τα μέτρα προστασίας) μπορεί να έχει αντίκτυπο στο κοινωνικό σύνολο από το οποίο εξαρτάται. Με αυτόν τον τρόπο, αναδεικνύεται η αλληλεπίδραση που ενυπάρχει ανάμεσα στο ατομικό "εγώ" και το συλλογικό "εμείς". Επιπλέον, η πανδημία έφερε στην επιφάνεια τις παθογένειες του εκάστοτε θεσμικού συστήματος καθώς και την κουλτούρα του κάθε λαού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του προαναφερθέντος αποτέλεσε τόσο ο τρόπος διαχείρισης της πανδημίας από κάθε χώρα όσο και η στάση των πολιτών της κάθε χώρας απέναντι στα μέτρα προστασίας. Λαμβάνοντας υπόψιν οτι τα μαζικά και ψηφιακά μέσα έχουν την πρωτοκαθεδρία στον σύγχρονο κόσμο, δεν θα μπορούσαν να μην αποτελέσουν κεντρικό παράγοντα για την ενημέρωση και την επικοινωνία των πολιτών κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Είναι γεγονός οτι η πολυπλοκότητα και η ρευστότητα της εποχής συνεπάγεται και την πολλαπλότητα των μέσων και των πληροφοριών. Οι άνθρωποι μπορούν πλέον να ενημερωθούν από μία πληθώρα μέσων στα οποία μπορούν να συναντήσουν ποικιλία πληροφοριών, παραπλανητικών και μη που μεταδίδονται σε παγκόσμιο επίπεδο με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς. Η πανδημία πυροδότησε την ήδη υπάρχουσα παραπληροφόρηση, καθώς τα μέσα μετέδιδαν μεγάλη ποσότητα πληροφοριών σχετικά με τον κορονοϊό. Ωστόσο, το φαινόμενο της παραπληροφόρησης οφείλεται τόσο στην δομή των νέων τεχνολογιών και ιδιαίτερα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (αλγόριθμοι) όσο και στους εγγενείς ψυχολογικούς μηχανισμούς των ανθρώπων. Παράλληλα, στη σύγχρονη εποχή έχει αλλάξει και ο τρόπος χρήσης των μέσων, αφού οι άνθρωποι τα χρησιμοποιούν και για να επικοινωνούν, γεγονός που έπαιξε καθοριστικό ρόλο κατά τη διάρκεια της πανδημίας που εξέλειπε η δια ζώσης επαφή. Τέλος, τα συναισθήματα μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά τον τρόπο σκέψης και δράσης των πολιτών. Για τον λόγο αυτό, η ψυχολογική κατάσταση των νέων κατά τη διάρκεια της πανδημίας ενδέχεται να έχει αντίκτυπο τόσο στην συχνότητα ενημέρωσης τους όσο και στην στάση τους απέναντι στην επιστήμη και κατ΄ επέκταση το εμβόλιο. Στο επίκεντρο της έρευνας, που βασίζεται σε ποιοτικές συνεντεύξεις βάθους, βρίσκε-ται η σχέση ανάμεσα στην χρήση των μαζικών και ψηφιακών μέσων επικοινωνίας και η πρόσληψη παραπληροφόρησης σχετικά με βασικά γεγονότα για τον COVID-19 από νέους μεταξύ 18 και 32 ετών. Ερευνάται το πώς οι συναισθηματικές στάσεις διαμορφώνουν τις απόψεις για την επιστήμη και την ιατρική, κατά πόσο οι πληροφορίες των ερωτώμενων σχετικά με τον κορονοϊό και την ασθένεια που προκαλεί ήταν σκόπιμα παραπλανητικές (παραπληροφόρηση) και εάν και κατά πόσο αποφεύγουν τις ειδήσεις και την τήρηση των δημόσιων συστάσεων (αποστάσεις, πλύσιμο χεριών, μάσκα). Κρίθηκε σημαντικό να πραγματοποιηθεί ποιοτική έρευνα μέσω συνεντεύξεων σε 12 ερωτώμενους για να δοθεί η δυνατότητα να εκφραστούν ελεύθερα και ανοιχτά προ-κειμένου να κατανοήσει ο ερευνητής τις βαθύτερες σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Καθ’ όλη τη διάρκεια της έρευνας διατηρήθηκε η ανωνυμία, ενώ οι ερωτώμενοι γνώριζαν πλήρως τους σκοπούς της έρευνας. Εξαιτίας του χαμηλού αριθμού συμμετεχόντων, τα αποτελέσματα είναι ενδεικτικά και δεν ανταποκρίνονται σε αντιπροσωπευτικά αποτελέσματα του πληθυσμού.