Χωρική και κλαδική διάσταση της περιφερειακής ανάπτυξης στην Ελλάδα: διερεύνηση από τη σκοπιά της θεωρίας και των υποδειγμάτων της οικονομικής βάσης

Η παρούσα διατριβή επιδιώκει να διερευνήσει την εξέλιξη του περιφερειακού προβλήματος στην Ελλάδα με τη βοήθεια της προσέγγισης της θεωρίας και των υποδειγμάτων της Οικονομικής Βάσης. Πιο συγκεκριμένα, η παραπάνω θεωρία επιδιώκει μια κλαδική προσέγγιση της ανάπτυξης μιας τοπικής-περιφερειακής οικονομίας, δηλαδή διακρίνει δύο οικονομικούς τομείς που διαμορφώνουν μια οικονομία: τον α) βασικό-εξαγωγικό τομέα που εξαρτάται από τις οικονομικές συνθήκες εκτός της τοπικής-περιφερειακής οικονομίας και τον β) μη βασικό-τοπικό τομέα που εξαρτάται από τις οικονομικές συνθήκες εντός της συγκεκριμένης οικονομίας. Αρχικά γίνεται μια ιστορική αναδρομή της θεωρίας της οικονομικής βάσης και των αντίστοιχων υποδειγμάτων που αναπτύχθηκαν μέχρι πρόσφατα. Μέσα σε αυτό το θεωρητικό και εμπειρικό πλαίσιο διακρίνονται τα κατάλληλα υποδείγματα και οι κατάλληλες μεταβλητές για την εξυπηρέτηση του σκοπού της παρούσας διατριβής. Όσον αφορά τις μεταβλητές που χρησιμοποιούνται είναι η απασχόληση για τις ελληνικές περιφέρειες και η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία για τους ελληνικούς νομούς αντίστοιχα για έναν αριθμό οικονομικών κλάδων. Τα στατιστικά στοιχεία προέρχονται από την Ελληνική Στατιστική Αρχή για το διάστημα 2000-2017. Στο επόμενο μέρος ξεκινάει η διερεύνηση των επιμέρους ερωτημάτων που έχουν τεθεί στο πλαίσιο της θεωρίας της Οικονομικής Βάσης. Αρχικά γίνεται μια πρώτη προσέγγιση των οικονομικών δραστηριοτήτων στην χωρική οικονομία της Ελλάδας μέσω των βασικών μεθόδων της περιφερειακής ανάλυσης. Έπειτα μελετάται ένα από τα βασικά εργαλεία της θεωρίας, δηλαδή, ο πολλαπλασιαστής της οικονομική βάσης. Επομένως αναπτύσσεται μια οικονομετρική προσέγγιση με τη μορφή panel δεδομένων όπου παρουσιάζονται οι κλαδικές πολλαπλασιαστικές επιδράσεις μετά από τον έλεγχο κατάλληλων οικονομετρικών τεχνικών. Μετά γίνεται μια προσέγγιση της σχέσης μεταξύ του βασικού και τοπικού τομέα για κάθε χωρική ενότητα (ελληνική περιφέρεια και νομό) μέσω της ανάλυσης των κατάλληλων χρονολογικών σειρών. Ουσιαστικά αν και οι παραπάνω προσεγγίσεις έχουν μελετηθεί ευρύτερα στην διεθνή βιβλιογραφία για την οικονομική βάση, τα τελευταία χρόνια γίνεται μια στροφή των ερευνητικών προσεγγίσεων ώστε να δοθεί μια πιο εξειδικευμένη εμπειρική εικόνα του τοπικού τομέα σε μια τοπική-περιφερειακή οικονομία. Επομένως στο τελευταίο μέρος της παρούσας διατριβής από την μια μεριά δίνεται μια εικόνα της τοπικής συμμετοχής του κάθε κλάδου μέσω μιας τεχνικής που προέρχεται μέσω της θεωρίας της Οικονομικής Βάσης (εδώ βέβαια η τεχνική είναι τέτοια όπου μπορεί να γίνει μόνο μέσω της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας σε επίπεδο νομών και όχι παράλληλα μέσω της απασχόλησης και σε επίπεδο περιφερειών), από την άλλη μεριά συνδυάζεται μια προσέγγιση από την περιβάλλουσας ανάλυσης δεδομένων με την ανάλυση απόκλισης συμμετοχής και την προσέγγιση Boudeville για να απεικονισθεί η σχέση μεταξύ του βασικού-εξαγωγικού κλάδου με τον δυναμισμό των τοπικών κλάδων και των τοπικών συνθηκών που διαμορφώνονται για κάθε μια ελληνική περιφέρεια και νομό προτείνοντας τελικά και τα αντίστοιχα μέτρα που στηρίζονται στην παραπάνω προσέγγιση.