Ελληνικό τηλεγραφικό δίκτυο: η πρώτη εικοσαετία (1858-1878)

Αντικείμενο της παρούσας διπλωματικής εργασίας αποτελεί η έρευνα και μελέτη της πρώτης περιόδου ανάπτυξης του ελληνικού τηλεγραφικού δικτύου. Εκκινώντας από την πρώτη σύμβαση του ελληνικού κράτους με την εταιρεία υποβρυχίων καλωδίων Newall and Co το 1858 για την πόντιση και αγορά του υποβρυχίου τηλεγραφικού καλωδίου Πειραιά – Σύρου, το χρονικό εύρος της μελέτης εκτείνεται έως το 1878, έτος σύναψης της πρώτης σύμβασης με την Eastern Telegraph Company, την εταιρεία – κολοσσό, αποτέλεσμα των συγχωνεύσεων των εταιρειών υποβρυχίων καλωδίων που δραστηριοποιήθηκαν στην Ανατολική Μεσόγειο τις δεκαετίες του 1860 και 1870, η οποία θα κυριαρχούσε έκτοτε, έως τα μέσα του 20ου αιώνα, στην τηλεγραφική επικοινωνία του ελληνικού κράτους με το εξωτερικό. Βασιζόμενη στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία σχετικά με την εφεύρεση του τηλεγράφου, την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού τηλεγραφικού δικτύου και του οθωμανικού τηλεγραφικού δικτύου αλλά και στην αρχειακή έρευνα των νόμων και βασιλικών διαταγμάτων του ελληνικού κράτους σχετικά με τον τηλέγραφο, των Πρακτικών της Βουλής και της Γερουσίας, της Εφημερίδας των Συζητήσεων της Βουλής, καθώς και στην άντληση υλικού από τον τύπο της περιόδου, η μελέτη στοχεύει παράλληλα στην ένταξη της ελληνικής περίπτωσης στο διεθνές πλαίσιο ανάπτυξης της τεχνολογίας του τηλεγράφου την ίδια περίοδο, δεδομένου του διεθνικού και διεθνούς συγχρόνως χαρακτήρα της τηλεγραφίας, αλλά και στην καταγραφή των βασικών σταθμών ανάπτυξης του εγχώριου δικτύου. Πρόκειται για μια κατά κύριο λόγο θεσμική ιστορία του ελληνικού τηλεγραφικού δικτύου που, εκκινώντας από την αποτύπωση των προσλήψεων της ελληνικής πολιτικής ελίτ σχετικά με τον τηλέγραφο ως μέσο και σύμβολο απόδειξης της υλικής προόδου του ελληνικού κράτους κατά την εισαγωγή της νέας τεχνολογίας στην Ελλάδα την περίοδο των απαρχών του αντιδυναστικού αγώνα, παρακολουθεί την ανάπτυξη της νέας υπηρεσίας και των εσωτερικών και εξωτερικών τηλεγραφικών διασυνδέσεων του ελληνικού κράτους τις επόμενες δύο δεκαετίες. Εν προκειμένω παρουσιάζεται η οργάνωση του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας του τηλεγράφου μέσα από την ανάλυση των νομοθετημάτων ίδρυσης και στελέχωσης της τηλεγραφικής υπηρεσίας και των τηλεγραφείων, φύλαξης και συντήρησης των χερσαίων τηλεγραφικών γραμμών, λειτουργίας της τηλεγραφικής ανταπόκρισης και καθιέρωσης του κρατικού μονοπωλίου. Παράλληλα αναλύονται οι προσπάθειες επίτευξης της τηλεγραφικής σύνδεσης της Ελλάδας με το εξωτερικό, μέσω των τηλεγραφικών συμβάσεων με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, της συμμετοχής του ελληνικού κράτους στην ίδρυση της Διεθνούς Τηλεγραφικής Ένωσης και, κυρίως, μέσω των συμβάσεων με τις ξένες εταιρείες υποβρυχίων καλωδίων για τη σύνδεση αρχικά του Πειραιά με τη Σύρο και της Σύρου με τη Χίο και, σχεδόν μία δεκαετία αργότερα, της Πελοποννήσου με τα νησιά του Ιονίου και μέσω αυτών με την Κεντρική και Δυτική Ευρώπη. Η παρούσα μελέτη της πρώτης, κατά κύριο λόγο επιτυχημένης, τελικά, μεγάλης επένδυσης του ελληνικού κράτους στα δίκτυα υποδομών ευελπιστεί να αποτελέσει το εφαλτήριο για τη συνέχιση της έρευνας ως προς τις εξελίξεις στην τηλεγραφική υπηρεσία και τη διεθνή τηλεγραφική επικοινωνία τα επόμενα χρόνια αλλά και ως προς τη λειτουργία και σημασία του τηλεγράφου τόσο για την οικονομική και εμπορική ανάπτυξη των επιμέρους επαρχιών του ελληνικού κράτους που σταδιακά εντάσσονταν στο δίκτυο όσο και για την ελληνική κοινωνία του 19ου αιώνα που εξοικειωνόταν, επίσης σταδιακά, με την ταχύτερη επικοινωνία και ενημέρωση που προσέφερε ο τηλέγραφος.