Η ιδιωτικοποίηση του πολέμου. Αίτια της ανόδου των Ιδιωτικών Στρατιωτικών Εταιρειών (ΙΣΕ) στον 21ο Αιώνα. Προβληματισμοί και προκλήσεις που προκύπτουν από την ύπαρξη–δράση των ΙΣΕ

Η επανάσταση της ιδιωτικοποίησης του 1980 σε συνδυασμό με τη μείωση του μεγέθους των Ε.Δ όπως και των στρατιωτικών εξοπλισμών που επέφερε η λήξη του ψυχρού πολέμου, προκάλεσαν την έξαρση της εμφάνισης των Ιδιωτικών Στρατιωτικών Εταιρειών (ΙΣΕ). Το φαινόμενο αυτό παρουσιάσθηκε ως λύση στο κενό ασφαλείας που προκλήθηκε αλλά και ως αντιμετώπιση της μαζικής ανεργίας που κλιμακώθηκε στις τάξεις των στρατιωτικών. Έτσι, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 οι ΙΣΕ έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι των «ανθρωπιστικών επεμβάσεων» στα λεγόμενα failed states. Οι εταιρίες αυτές ανέλαβαν ενεργό ρόλο στις επιχειρήσεις οικοδόμησης της ειρήνης (peace building), στη διατήρηση (peace keeping) και στις δραστηριότητες για την ενίσχυση αυτής (peace enforcement activities). Παράλληλα όμως, αντίστοιχες εταιρείες φρόντιζαν με τα συμβόλαια που εξασφάλιζαν να διατηρούν την ένταση στα αδύναμα αυτά κράτη. Αποτέλεσμα ήταν, η παρατεταμένη διάρκεια ενός πολέμου να αποτελεί την πλέον επικερδή συνθήκη για όλους τους εμπλεκόμενους, εκτός από τον ντόπιο πληθυσμό που έβλεπε να καταστρέφεται το μέλλον του. Ο ρόλος των εταιρειών αυτών έχει αναβαθμιστεί σε τέτοιο βαθμό που να θεωρείται ότι διευκολύνουν επίσημα ή ανεπίσημα στην ασκούμενη πολιτική της διεθνούς ασφάλειας και στην εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής ισχυρών κρατών. Συνεπώς, η διεξαγωγή των πολέμων και ο στρατηγικός σχεδιασμός της ασφάλειας έπαψε πλέον να αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο του κράτους και σταδιακά μεταβιβάζεται σε ιδιωτικά συμφέροντα. Συχνά, οι ιδιωτικοί στρατοί καλύπτουν αστοχίες πολιτικών αποφάσεων καθώς μειώνουν το πολιτικό κόστος που προκύπτει από τις πολεμικές επιχειρήσεις. Παράλληλα, βοηθούν στη λογιστική κάλυψη των εξόδων ενός πολέμου, με αποτέλεσμα ο προϋπολογισμός του να είναι φαινομενικά μικρότερος του πραγματικού, όπως χαρακτηριστικά συνέβη στο Ιράκ. Tα στελέχη των ΙΣΕ, δραστηριοποιούνται υπό ένα καθεστώς που αποτελεί γκρίζα ζώνη μεταξύ αμάχων και μαχητών που συμμετέχουν σε εχθροπραξίες. Παρότι θα έπρεπε να υπόκεινται σε αρκετούς νόμους, που είτε αφορούν στο εσωτερικό δίκαιο του κράτους που διεξάγεται η σύρραξη, είτε στις προβλέψεις της νομοθεσίας του κράτους απ’ όπου επιχειρεί η ΙΣΕ, είτε ακόμη και στο κράτος καταγωγής των υπαλλήλων αυτών, διαφαίνεται ότι δραστηριοποιούνται ανεξέλεγκτοι. Παράλληλα, η πραγματικότητα και η εκτεταμένη διαφθορά που πλήττει τα αποτυχημένα κράτη στα οποία επιχειρούν, τους επιτρέπουν ένα καθεστώς άτυπης ασυλίας. Ωστόσο, συχνά και οι υπάλληλοι των ΙΣΕ πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης, αθέτησης όρων του συμβολαίου τους, καθώς κι ελλιπούς εκπαίδευσης και προετοιμασίας είτε επιχειρησιακά, είτε τακτικά. Το φαινόμενο των ΙΣΕ απασχολεί έντονα τους διεθνείς οργανισμούς όπως ο ΟΗΕ και η ΕΕ, που δραστηριοποιούνται σε θέματα διαφύλαξης της ειρήνης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επιχειρώντας να αναλάβουν νομοθετικές πρωτοβουλίες. Στην Ελλάδα υφίσταται σχετικό νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο ρυθμίζει το καθεστώς λειτουργίας των ΙΣΕ. Ολοκληρώνοντας, θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι η ασφάλεια και η άμυνα μιας χώρας πρέπει να αποτελεί δημόσιο αγαθό που οφείλει να παρέχει το κράτος στους πολίτες του. Η συνετή κι επιλεκτική ανάθεση υποστηρικτικού έργου σε ιδιωτικές εταιρείες θα μπορούσε να λειτουργεί εποικοδομητικά προς όφελος της προόδου κι ανάπτυξης ενός κράτους. Ωστόσο, όταν ο πόλεμος ή η ασφάλεια ιδιωτικοποιούνται, τότε οι έννοιες της κρατικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων επαφίενται στην πλειοδοσία αυτών που τα διεκδικούν.