Στρατηγικός σχεδιασμός της ελληνικής εμπλοκής στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1919: εθνικές και διεθνείς διαστάσεις

Η μικρασιατική καταστροφή του 1922, συνέπεια του στρατιωτικού εγχειρήματος που επιχείρησε η Ελλάδα στη Μικρά Ασία, αποτελεί μια ιστορική εξέλιξη ιδιαίτερης βαρύτητας, η οποία κατέληξε στον οριστικό ξεριζωμό των Ελλήνων της περιοχής από τα πατρογονικά τους εδάφη και επηρεάζει όλες τις πτυχές, της μετέπειτα ιστορίας. Τον Μάιο του 1919, με τη συμμαχική εντολή απόβασης της ελληνικής στρατιωτικής δύναμης στη Σμύρνη, ξεκινά ουσιαστικά η στρατιωτική εμπλοκή της Ελλάδας στη Μικρά Ασία. Με την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών (Ιούλιος 1920), η Ελλάδα αποκτούσε την Ανατολική Θράκη, τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο και παρατεινόταν για μια πενταετία, η παρουσία των ελληνικών δυνάμεων στην περιοχή της Σμύρνης, όπου μετά την παρέλευση της, θα πραγματοποιείτο δημοψήφισμα για την οριστική προσάρτηση της περιοχής στην Ελλάδα. Παράλληλα με ξεχωριστή συμφωνία, η Ιταλία συναινούσε να της αποδώσει και τα Δωδεκάνησα. Η έξαψη των παθών, ανάμεσα στις δύο πλευρές του εθνικού διχασμού και ο θάνατος του βασιλιά Αλέξανδρου, που επανάφερε το πολιτειακό ζήτημα και συνεπακόλουθα την επιστροφή του Βασιλιά Κωνσταντίνου στο προσκήνιο, διαμόρφωσαν κλίμα πόλωσης, καθ’ οδόν προς τις εκλογές που προκήρυξε ο Βενιζέλος, για τον Νοέμβριο του 1920. Στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920, η προτεραιότητα σε κριτήρια συνυφασμένα περισσότερο με την εσωτερική και λιγότερο με την εξωτερική πολιτική, συνετέλεσε ώστε το εκλογικό σώμα, να καταψηφίσει τον θεμελιωτή της Ελλάδας των «δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών». Η καθεστωτική αλλαγή, με την παραίτηση πολλών ικανών βενιζελικών αξιωματικών, επίδρασε σημαντικά στη μαχητική ικανότητα του στρατού. Το καλοκαίρι του 1921, άρχισε η κύρια ελληνική επίθεση, με απώτερο στόχο την κατάληψη της Άγκυρας και την επιβολή της Συνθήκης των Σεβρών στο κεμαλικό καθεστώς. Ο ελληνικός στρατός θα προχωρήσει ως την Κιουτάχεια, με πρόθεση να περικυκλώσει εκεί τον τουρκικό στρατό, που όμως κατάφερε και αποσύρθηκε στα ενδότερα. Με τη συνέχιση της επιθέσεως, παρά τις αντίθετες υποδείξεις και συστάσεις, ο ελληνικός στρατός θα φτάσει ως το Σαγγάριο ποταμό. Η πολύνεκρη μάχη του Σαγγάριου, ανέκοψε όμως οριστικά την επιθετική του πορεία, 65 περίπου χιλιόμετρα μακριά από την Άγκυρα και ύστερα από 22 ημέρες σκληρών μαχών, στην απέλπιδα προσπάθεια, να καταληφθεί η έδρα της κεμαλικής κυβερνήσεως. Ο στρατός τελικά συμπτύχθηκε στη γραμμή Εσκί Σεχίρ - Κιουτάχεια - Αφιόν Καραχισάρ, όπου θα καθηλωθεί για ένα χρόνο, κατέχοντας μια ζώνη 100.000 περίπου τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η αποτυχία της καταστροφής των τουρκικών δυνάμεων, αποτέλεσε την απαρχή της αντιστροφής, των πολεμικών επιχειρήσεων.\r\n Ύστερα από μια σειρά παραπλανητικών επιθετικών ενεργειών, την αυγή της 13ης Αυγούστου του 1922, άρχισε η μεγάλη τουρκική επίθεση, κατά μήκος των προωθημένων ελληνικών θέσεων, στο Αφιόν Καραχισάρ. Η σύμπτωση ατυχών στρατιωτικών ελιγμών και ανεξέλεγκτων δυσμενών συγκυριών, έφερε το επώδυνο τέλος της μικρασιατικής εκστρατείας. Στις 9 Σεπτεμβρίου, η πόλη και οι κάτοικοι της Σμύρνης, παραδίνονταν στο καταστροφικό μένος των Τούρκων, ενώ τα υπολείμματα της ελληνικής στρατιάς, μόλις κατόρθωναν να εγκαταλείψουν τα παράλια της Ιωνίας. Με τον τρόπο αυτό χάθηκε οριστικά για την Ελλάδα, η Μικρά Ασία.