Οι σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας από την έναρξη της ελληνικής Επανάστασης μέχρι σήμερα. Η αποτύπωση της τομής «Κράτος-Εκκλησία» στην ελληνική περίπτωση

Στα πλαίσια της παρούσας εργασίας, έλαβε χώρα μία προσπάθεια συνολικής θέασης και αποτύπωσης των βασικών γεγονότων που καθόρισαν τις σχέσεις του Κράτους με την Εκκλησία, με χρονική αφετηρία την εποχή της ελληνικής Επανάστασης και καταληκτική αναφορά στη σύγκρουση για τις ταυτότητες στις αρχές του 21ου αιώνα. Στόχος ήταν να φανεί ο τρόπος που αποτυπώθηκε η τομή «Κράτος-Εκκλησία» στην περίπτωση της Ελλάδας, μέσω των πολλών και διαφορετικών συγκρούσεων των δύο πλευρών, κυρίως κατά τον 20ο και τον 21ο αιώνα. Για να μπορέσουμε να δούμε πως εκφράστηκε η συγκεκριμένη διαιρετική τομή στην ελληνική περίπτωση, χρησιμοποιήθηκε κατά κύριο λόγο πρωτογενές και δευτερογενές βιβλιογραφικό υλικό, το οποίο κάλυπτε ένα ευρύ χρονικό πλαίσιο. Ανατρέξαμε στην απαρχή των σχέσεων των δύο πλευρών και στον τρόπο με τον οποίο συγκροτήθηκε η ανεξάρτητη ελληνική Εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα αναφερθήκαμε στο ρόλο που έπαιξε το θρήσκευμα και η θρησκεία ως προσδιοριστικός παράγοντας της εθνικής ταυτότητας. Προβήκαμε σε μία ανάλυση του όρου της διαιρετικής τομής, όπως αυτή εφευρέθηκε και διατυπώθηκε σαν έννοια από τους Lipset και Rokkan το 1967. Η αναζήτηση της έννοιας της διαιρετικής τομής στα γραπτά ενός σημαντικού αριθμού πολιτικών επιστημόνων του τελευταίου μισού του 20ου αιώνα έγινε έτσι ώστε να υπάρξει το θεωρητικό πλαίσιο των διαιρετικών τομών στην Ευρώπη γενικότερα, όσο και της τομής «Κράτους-Εκκλησίας» ειδικότερα. Ακολούθως, αναπτύχθηκαν συντόμως οι λόγοι, για τους οποίους στην Ελλάδα οι διαιρετικές τομές εμφανίστηκαν με χαρακτηριστική καθυστέρηση και στη συνέχεια σκιαγραφήθηκαν οι συγκρούσεις μεταξύ του Κράτους και της Εκκλησίας κατά τον 20ο και τον 21ο αιώνα. Εν κατακλείδι, συζητήθηκε το ζήτημα της ανάδυσης μίας νέας μορφής θρησκευτικής διαιρετικής τομής, αυτής της εκκλησιαστικής διαιρετικής τομής, η οποία βρήκε πρόσφορο έδαφος κατά την περίοδο της ύστερης νεωτερικότητας όπου επικρατούν συνθήκες ιδιωτικοποίησης της θρησκείας και ατομικής θρησκευτικότητας. Ο περιορισμένος αριθμός ερευνών πάνω σε αυτό το θέμα εμποδίζουν τη διατύπωση ασφαλών συμπερασμάτων, ωστόσο η συνειδητοποίηση αυτής της έλλειψης εμπειρικών στοιχείων μπορεί να αποτελέσει ένα επιπλέον κίνητρο για διεξαγωγή πληρέστερων ερευνών μελλοντικά, όταν θα παρουσιαστεί ξανά μία διαμάχη μεταξύ των δύο πλευρών. Οι συγκρούσεις μεταξύ του Κράτους και της Εκκλησίας στην περίπτωση της Ελλάδας δεν έλαβαν τη μορφή της θρησκευτικής διαιρετικής τομής, όπως αυτή διατυπώθηκε ως όρος στα γραπτά των Lipset και Rokkan. Η ελληνική περίπτωση παρουσίασε σημαντικές ιδιαιτερότητες, οι οποίες την διαφοροποιούσαν από σχεδόν κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Οι ιδιαιτερότητες αυτές εμφανίζονται ήδη από τα πρώτα επαναστατικά Συντάγματα και στο τρόπο με τον οποίο συγκροτήθηκε η εθνική ταυτότητα, ενώ συνεχίζονται και στις αρχές της δεκαετίας του 1830 και στο τρόπο που δημιουργήθηκε η ανεξάρτητη ελληνική Εκκλησία. Οι παραπάνω λόγοι δεν επέτρεψαν να εκδηλωθεί ένας κοινωνικός διαχωρισμός που θα είχε στο επίκεντρό του τη θρησκεία ή/και τις σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας. Οι συγκρούσεις ωστόσο που προέκυψαν προσιδίαζαν, ειδικά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου και την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, σε αυτό που ονομάστηκε από τους πολιτικούς επιστήμονες ως εκκλησιαστική διαιρετική τομή.