Αμοιβαία στερεότυπα κρεατοφάγων και vegans: ο ρόλος των γνωστικών, ιδεολογικών και ταυτοτικών παραγόντων στην διαμόρφωσή τους

Η κατανάλωση κρέατος αποτελεί την κυρίαρχη κοινωνική νόρμα. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, νέες διατροφικές ομάδες, όπως οι vegeterians, οι ovo – lacto – vegeterians, οι pesceterians και οι vegans, έχουν αναδυθεί, «διαταράσσοντας» τον κυρίαρχο -ως τώρα- κανόνα της κατανάλωσης κρέατος. Η κατανάλωση κρέατος, πέρα από την συμπεριφορά που αφορά τη διατροφή, παρουσιάζει υψηλή συνάφεια με συγκεκριμένους ιδεολογικούς παράγοντες και ως εκ τούτου, συμπεριφορές. Οι νέες διατροφικές ομάδες φαίνεται να έχουν διαφορετικό ιδεολογικό προσανατολισμό, γεγονός που γεννά συγκρούσεις μεταξύ των κρεατοφάγων και των νέων αυτών ομάδων. Στην εν λόγω έρευνα, θα εστιάσουμε την προσοχή μας στους κρεατοφάγους και την ομάδα που παρουσιάζει τις μεγαλύτερες διαφορές με αυτούς, τους vegans. H βιβλιογραφική έρευνα και ανασκόπηση, στον τομέα της Κοινωνικής Ψυχολογίας, είναι ελλιπής σχετικά με το ζήτημα της αλληλεπίδρασης των κρεατοφάγων και των vegans και των πιθανών διαφορών μεταξύ των δύο ομάδων. Η προβαλλόμενη εικόνα των διαφορετικών διατροφικών ομάδων από τα Μέσα Ενημέρωσης παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της αναπαραστάσεων και των στερεοτύπων για αυτές. Η παρούσα έρευνα μελέτησε την ομάδα των κρεατοφάγων και των vegans στον ελλαδικό χώρο από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούλιο του 2020, εν μέσω της πρώτης υποχρεωτικής καραντίνας λόγω του ιού SARS – CoV – 2. Πραγματοποιήθηκε μέσω ηλεκτρονικών ερωτηματολογίων αυτοαναφοράς κατόπιν αναρτήσεων στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης με τη μέθοδο της χιονοστιβάδας. Συμμετείχαν 239 άτομα (137 κρεατοφάγοι, 102 vegans). Ερευνήθηκε το στερεότυπο των κρεατοφάγων για την εξωομάδα των vegans και το αντίστροφο· και ο ρόλος των γνωστικών (Ανάγκη για Νόηση, Ανάγκη για Περαίωση), ιδεολογικών (Δεξιόστροφος Αυταρχισμός, Προσανατολισμός Κοινωνικής Κυριαρχίας) και ταυτοτικών παραγόντων στη διαμόρφωσή τους. Εξετάστηκαν δύο μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Models - SEM) με τη βοήθεια του λογισμικού ΑΜΟS για τη διαμόρφωση του στερεοτύπου της μιας ομάδας προς την άλλη. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως (α) το στερεότυπο των κρεατοφάγων για τους vegans ήταν ζηλόφθονο με επικρατέστερο συναίσθημα το θαυμασμό και επικρατέστερη συμπεριφορική πρόθεση την παθητική διευκόλυνση (β) το στερεότυπο των vegans για τους κρεατοφάγους ήταν εν μέρει περιφρονητικό· το επικρατέστερο συναίσθημα για τους κρεατοφάγους ήταν η περιφρόνηση και η επικρατέστερη συμπεριφορική πρόθεση η ενεργή διευκόλυνση (γ) οι vegans παρουσιάζουν μεγαλύτερη ενδοομαδική ταύτιση συγκριτικά με τους κρεατοφάγους (δ) οι κρεατοφάγοι σκοράρουν υψηλότερα στις γνωστικές (Ανάγκη για Νόηση, Ανάγκη για Περαίωση) και ιδεολογικές παραμέτρους (Δεξιόστροφος Αυταρχισμός, Προσανατολισμός Κοινωνικής Κυριαρχίας) σε σχέση με τους vegans (ε) οι κρεατοφάγοι εμφανίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό Πεποιθήσεις Υπεροχής των ανθρώπων έναντι των ζώων συγκριτικά με τους vegans (στ) το Μοντέλο SEM αναφορικά με το στερεότυπο των κρεατοφάγων για τους vegans έδειξε πως, συνολικά, την ισχυρότερη επίδραση, στις διαστάσεις της Θερμότητας και της Ικανότητας, ασκεί ο παράγοντας της Απειλής από το χορτοφαγικό τρόπο ζωής, ακολουθεί ο παράγοντας του Προσανατολισμού Κοινωνικής Κυριαρχίας, οι Πεποιθήσεις Υπεροχής, η Ανάγκη για Περαίωση, η Ενδοομαδική Ταύτιση και η Ανάγκη για Νόηση (ζ) το Μοντέλο SEM, αναφορικά με το στερεότυπο των vegans για τους κρεατοφάγους, έδειξε πως την ισχυρότερη επίδραση, στις δύο διαστάσεις της Θερμότητας και της Ικανότητας, ασκεί ο Δεξιόστροφος Αυταρχισμός, στη συνέχεια η Ενδοομαδική Ταύτιση, η Ανάγκη για Νόηση, η Ανάγκη για Περαίωση και τέλος, ο Προσανατολισμός Κοινωνικής Κυριαρχίας. Συνολικά, η έρευνα δύναται να προσφέρει στην «χαρτογράφηση» των διαφορών μεταξύ των δύο διατροφικών ομάδων, να διαφωτίσει τους παράγοντες που συνεισφέρουν στην μεταξύ τους σύγκρουση και να προσφέρει δυνητικά στην άρση των στερεοτύπων και την επίλυση των συγκρούσεων. Τέλος, οι περιορισμοί της εν λόγω έρευνας δύνανται να αποτελέσουν έναυσμα για μελλοντικές έρευνες που θα εμπλουτίσουν τον τομέα της επιστημονικής έρευνας και βιβλιογραφικής ανασκόπησης επί του θέματος.