Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των μειονοτικών μουσουλμάνων της δυτικής Θράκης (δεκαετία 1950-δεκαετία 1970)

Αντικείμενο της εργασίας είναι η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των μειονοτικών της Θράκης από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Η μελέτη της δευτεροβάθμιας μειονοτικής εκπαίδευσης αφορά κυρίως σε τέσσερα εκπαιδευτικά ιδρύματα αυτής της βαθμίδας: τα μειονοτικά γυμνάσια της Κομοτηνής και της Ξάνθης και τα μειονοτικά ιεροσπουδαστήρια της Κομοτηνής και του Εχίνου Ξάνθης. Η χρονική περίοδος που εστιάζει η εργασία ξεκινά με την επαναλειτουργία του ιεροσπουδαστηρίου Κομοτηνής (1949) και με την ίδρυση του πρώτου δευτεροβάθμιου μειονοτικού σχολείου στην Κομοτηνή (1952). Ως χρονικό πέρας της εργασίας επιλέχτηκε το τέλος της δεκαετίας του 1970, καθώς το χρονικό διάστημα 1977-1979 η ελληνική πολιτεία προχώρησε στην παραγωγή ενός ικανού αριθμού νομοθετικών κειμένων σχετικών με τη μειονοτική εκπαίδευση, επιχειρώντας να διευθετήσει πολλά από τα εκκρεμή ζητήματα σχετικά με αυτήν. Το βασικό ερώτημα που διερευνάται στην εν λόγω εργασία αφορά στο πλαίσιο μέσα στο οποίο συγκροτήθηκε και λειτούργησε η δευτεροβάθμια μειονοτική εκπαίδευση στη Θράκη κατά την προαναφερθείσα περίοδο. Τα επιμέρους ερωτήματα είναι τα εξής: Το καθεστώς της ίδρυσης και της λειτουργία των μειονοτικών γυμνασίων και ιεροσπουδαστηρίων, το νομοθετικό πλαίσιο που τα διέπει και στο πώς διαμορφώθηκε αυτό. Το περιεχόμενο της δευτεροβάθμιας μειονοτικής εκπαίδευσης: το αναλυτικό πρόγραμμα που εφαρμόστηκε, πώς διαμορφώθηκε αυτό, τα ελληνόφωνα και τα τουρκόφωνα μαθήματα, τα σχολικά εγχειρίδια που αξιοποιήθηκαν. Το μαθητικό δυναμικό των παραπάνω σχολείων: το μέγεθος μαθητικού πληθυσμού, η σχολική διαρροή (είτε από την πρωτοβάθμια στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, είτε σε ενδοσχολικό επίπεδο), η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και ζητήματα μαθητικής μέριμνας. Το εκπαιδευτικό δυναμικό των μειονοτικών γυμνασίων: οι διάφορες και διαφορετικές «κατηγορίες» καθηγητών/καθηγητριών και το ζήτημα της διεύθυνσης των σχολείων. Η ελληνική εκπαιδευτική πολιτική απέναντι στα μειονοτικά δευτεροβάθμια σχολεία: ειδικότερα οι προσανατολισμοί και οι στόχοι της, οι παρεμβάσεις που σχεδιάστηκαν και επιχειρήθηκαν, η αποτελεσματικότητά της και οι φορείς που την υλοποίησαν. Οι στάσεις, τις αντιλήψεις και τις αντιδράσεις των μειονοτικών απέναντι στη δευτεροβάθμια μειονοτική εκπαίδευση, αλλά και στη σχετική ελληνική πολιτική. Η εργασία αξιοποιεί κυρίως δύο ομάδες πηγών: α) το Αρχείο του Συντονιστικού Γραφείου Μειονοτικών Σχολείων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας, ενός φορέα που διαχειρίζεται τα ζητήματα της μειονοτικής εκπαίδευσης στη Θράκη, και β) μια σειρά συνεντεύξεων που ελήφθησαν από μειονοτικούς, οι οποίοι ήταν μαθητές στα δευτεροβάθμια μειονοτικά σχολεία κατά την περίοδο που εστιάζει η εργασία. Συμπληρωματικά ως προς τα παραπάνω μελετήθηκαν τα σχετικά με τη δευτεροβάθμια μειονοτική εκπαίδευση νομοθετικά κείμενα και τα στοιχεία των επίσημων στατιστικών της εκπαίδευσης. Η εργασία αναπτύσσεται σε πέντε (05) κεφάλαια. Το πρώτο, αυτό της εισαγωγής, αναφέρεται στη θεματική της εργασίας, στις πηγές, στις οποίες βασίζεται και παρουσιάζονται ορισμένες θεωρητικές και εννοιολογικές αποσαφηνίσεις και μεθοδολογικές παρατηρήσεις. Στο δεύτερο διερευνώνται ορισμένες πτυχές του μειονοτικού πλαισίου. Ειδικότερα εξετάζονται οι διαδικασίες συγκρότησης της μειονότητας, οι διαφορετικές απόψεις που έχουν διατυπωθεί για τον προσδιορισμό της είτε στη βάση της θρησκείας των μελών της είτε στη βάση της εθνικής/εθνοτικής τους υπαγωγής, παρέχονται ορισμένα αδημοσίευτα στοιχεία για το πληθυσμιακό της μέγεθος, κυρίως για τη δεκαετία του 1960, ενώ στη συνέχεια γίνεται μια σύντομη ιστορική επισκόπηση των βασικών εξελίξεων από τη δεκαετία του 1940 μέχρι τα τέλη του 20ού αιώνα• τέλος, ξεχωριστή αναφορά γίνεται στο ζήτημα των «πομάκων» και στη σχετική με τη μειονοτική εκπαίδευση νομοθετική παραγωγή. Το τρίτο και το τέταρτο κεφάλαιο αναφέρονται αντίστοιχα στα δύο μειονοτικά γυμνάσια και στα δύο μειονοτικά ιεροσπουδαστήρια. Τέλος, στο πέμπτο κεφάλαιο, γίνεται μια καταγραφή των διαπιστώσεων και των συμπερασμάτων σε σχέση με τα ερωτήματα που προαναφέρθηκαν σχετικά με τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση των μειονοτικών της Θράκης για την περίοδο από το 1950 μέχρι και τα τέλη της δεκαετία του 1970.