Μακροοικονομικός σχεδιασμός, οικονομικός προγραμματισμός και ο ρόλος του κρατικού παρεμβατισμού στην μεταπολεμική ελληνική οικονομία

Η διατριβή εξετάζει τη σχέση του οικονομικού σχεδιασμού με την ελληνική μεταπολεμική οικονομία, στη βάση της αναλυτικής μελέτης των οικονομικών προγραμμάτων που επιχειρήθηκε να εφαρμοστούν στην Ελλάδα μετά τον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο. Η κατανόηση της σχέσης των ελληνικών οικονομικών προγραμμάτων με αυτό που θεωρητικά ή πρακτικά υπήρξε ο κεντρικός σχεδιασμός στις δυτικές οικονομίες διέρχεται αναγκαστικά μέσα από την εξέταση του οικονομικού προγραμματισμού εκεί που εφαρμόστηκε. Γι’ αυτό εξετάζονται οι θεωρητικές προϋποθέσεις στις οποίες βασίζεται τόσο η λειτουργία του κεντρικού οικονομικού σχεδιασμού γενικά ως αποτέλεσμα της διαμάχης του οικονομικού υπολογισμού όσο και ειδικότερα ο δυτικού τύπου κεντρικός σχεδιασμός όπως εφαρμόστηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα στη μεταπολεμική Γαλλία - σχεδιασμός ο οποίος και εξετάζεται ως μελέτη παραδείγματος.Η εργασία αναπτύσσεται σε τρεις ενότητες :Στην πρώτη ενότητα εξετάζονται οι θεωρητικές προϋποθέσεις του κεντρικού οικονομικού σχεδιασμού όπως αυτές αναδείχθηκαν μέσα από τη διαμάχη του οικονομικού ή σοσιαλιστικού υπολογισμού. Μέσα από τη διαμάχη αυτή επιχειρήθηκε να θεμελιωθεί η δυνατότητα ύπαρξης ενός συστήματος κεντρικού οικονομικού σχεδιασμού υπό μια ορισμένη θεωρητική οπτική. Η μελέτη αναλύει τη θεωρητική στάση των βασικών συμμετεχόντων στη διαμάχη αυτή, αναδεικνύοντας τη συμβολή διανοητών, όπως ο Otto Neurath. Στη δεύτερη ενότητα αναλύεται το παράδειγμα του Γαλλικού ενδεικτικού σχεδιασμού με βάση τη συλλογιστική ότι η εις βάθος κατανόηση των ελληνικών οικονομικών προγραμμάτων ενισχύεται με την ανάλυση ενός χαρακτηριστικού παραδείγματος οικονομικού σχεδιασμού στο πλαίσιο των καπιταλιστικών οικονομιών. Πέρα από την περιγραφή της πρακτικής λειτουργίας του και της μεθοδολογίας που χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια ύπαρξης του, η ενότητα παρέχει αναζητά την ύπαρξη θεωρητικής θεμελίωσης του Γαλλικού σχεδιασμού και επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα γιατί ο Γαλλικός ενδεικτικός σχεδιασμός απέκτησε μεγαλύτερο βάθος και διάρκεια. Η τρίτη ενότητα διερευνά εάν υπήρξε παρόμοια προσπάθεια συνολικού σχεδιασμού της ελληνικής οικονομίας στην πρώτη μεταπολεμική περίοδο, αν χαρακτηριζόταν από αντίστοιχες θεωρητικές παραδοχές και αν μπορεί να εντοπιστεί κάποια συνάφεια με ανάλογες πρωτοβουλίες που εκδηλώθηκαν μεταπολεμικά στην Ευρώπη, με ιδιαίτερη αναφορά στον Γαλλικό ενδεικτικό σχεδιασμό. Η ενότητα αυτή θέτει αρχικά το ιστορικό πλαίσιο και αναλύει την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας αμέσως μετά τον πόλεμο, καθώς και τα δομικά χαρακτηριστικά της, τα οποία δεν ήταν μόνο συνέπεια των καταστροφικών επιπτώσεων του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και του ιστορικού της υπόβαθρου και της προηγούμενης πορείας της. Η μεταπολεμική ελληνική οικονομία, διατηρεί τα χαρακτηριστικά της «προ-πολεμικής» ανάπτυξης, τα οποία είχαν σχηματιστεί μέσω διαρθρωτικών συνθηκών και διαδικασιών πολύ πριν την έναρξη του πολέμου. Αναλύεται ο ρόλος της ξένης βοήθειας στους στόχους, στην εκπόνηση και στην προώθηση των ελληνικών οικονομικών προγραμμάτων καθώς και η συσχέτισή τους με το λεγόμενο αναπτυξιακό πρόβλημα.Η εξέταση των ελληνικών μεταπολεμικών προγραμμάτων γίνεται στη βάση τριών περιόδων συγκρότησης τους. Στην περιοδολόγηση αυτή, προστίθεται μια επιπλέον φάση που καλύπτει το διάστημα από το τέλος της κατοχικής περιόδου έως τη σύνταξη του πρώτου στοιχειώδους προγράμματος. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, διενεργούνται διάφορες μελέτες που οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν για τη μετέπειτα διαμόρφωση των οικονομικών στρατηγικών. Πέρα από το περιεχόμενο των οικονομικών προγραμμάτων, εξετάζεται ο τρόπος οργάνωσης των μηχανισμών και η μεθοδολογία εκπόνησής τους. Τέλος στην ενότητα αυτή αναζητούνται οι θεωρητικές βάσεις πίσω από την εκπόνηση αυτών των προγραμμάτων και της γενικότερης αναπτυξιακής στρατηγικής της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό, αναλύονται οι θεωρητικές και πολιτικές προσεγγίσεις της εποχής, όπως οι απόψεις του λεγόμενου «κύκλου του Δημοκρατικού σχεδιασμού», του Ξενοφώντος Ζολώτα, του Άγγελου Αγγελόπουλου, του περιοδικού Νέα Οικονομία, καθώς και του Ιωάννη Ζίγδη.