Η εξέλιξη της κοινωνικής πρόνοιας στην Ελλάδα: μια χωρική προσέγγιση Αθήνα, 1830-1922

Ο 19ος αιώνας υπήρξε αποφασιστικής σημασίας για τη θεμελίωση των κοινωνικών δικαιωμάτων, με τις δύο πρώτες βιομηχανικές επαναστάσεις να φέρνουν μεγάλη κρίση και ανεργία επιδεινώνοντας τις συνθήκες ζωής των ασθενέστερων. Την ώρα που η Ευρώπη θεσμοθετούσε συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και την εργατική νομοθεσία για να αντιμετωπίσει την κρίση θέτoντας τις βάσεις για ένα Κράτος Πρόνοιας, η Ελλάδα μόλις έκανε τα πρώτα της βήματα ως ανεξάρτητο κράτος. Η εμπλοκή της Ελλάδος σε μακροχρόνιους πολέμους τις προηγούμενες δεκαετίες, διαμόρφωσε ειδικές συνθήκες όσον αφορά στην ανάγκη λειτουργίας της Κοινωνικής Πρόνοιας στην χώρα. Οι κοινωνικοπολιτικές συνθήκες και τα ανύπαρκτα οικονομικά του κράτους δεν επέτρεπαν την ανάπτυξη της κοινωνικής Πρόνοιας παρά μόνον σε έκτακτες περιπτώσεις και με την υποστήριξη των φιλανθρώπων, των αγαθοεργών και των ευεργετών. Η έλλειψη ουσιαστικά πλήρως οργανωμένης κοινωνικής μέριμνας στη χώρα μας κατά διαστήματα συνέβαλε σε διάφορες περίοδους κοινωνικής εξέλιξής της, ιδιαίτερα στην Αθήνα, με ξεχωριστά χαρακτηριστικά η κάθε μία. Για το διάστημα από την ίδρυση του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (1830) μέχρι τη Μικρασιατική καταστροφή (1922) και την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, λίγα είναι γνωστά για τις υπάρχουσες συνθήκες που οδήγησαν στη διαμόρφωση της Κοινωνικής Πρόνοιας. Η παρούσα διατριβή καλύπτει αυτό το κενό μελετώντας τους όρους συγκρότησης, τις ιδιαιτερότητες της διάρθρωσης και της λειτουργίας της Κοινωνικής Πρόνοιας στο νεοσύστατο Eλληνικό κράτος και δη στην πρωτεύουσά του, την Αθήνα, σε δύο περιόδους: α) την περίοδο 1830 – 1909, οπότε η κρατική μέριμνα στράφηκε στην περιστασιακή προστασία αναπήρων και θυμάτων πολέμου, των εγκαταλελειμμένων παιδιών, στην αντιμετώπιση των επιδημιών, στην αποκατάσταση των προσφύγων και των σεισμοπαθών, και β) την περίοδο 1909 – 1922, όπου εστιάζει στην κάλυψη μεμονωμένων κινδύνων και την αντιμετώπιση της φτώχειας. Πέραν της διαλεύκανσης της μορφής οργάνωσης της Κοινωνικής Πρόνοιας τη δεδομένη περίοδο στην Ελλάδα και ειδικότερα στην Αθήνα, σκοπός της μελέτης είναι να απαντήσει σε ποιό χρονικό διάστημα εκ των δύο είναι καλύτερα οργανωμένη, (ιδίως επι θεμάτων φροντίδας του παιδιού από την πλευρά φορέων Κοινωνικής Πρόνοιας). Επίσης, διερευνά τόσο τα αίτια όσο και τις συνθήκες (πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές, πολιτιστικές) υπό τις οποίες ασκήθηκαν οι συναφείς πολιτικές, ώστε να εξετάσει την οργάνωση της Κοινωνικής Πρόνοιας και τους φορείς της στην Ελλάδα και δη στην Αθήνα, με γνώμονα τη φροντίδα του παιδιού. Τέλος, η διατριβή αυτή θέτει ένα νέο πλαίσιο θεώρησης των κοινωνικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος άνθρωπος αλλά και επιχειρεί μια κριτική αξιολόγηση των επιτευγμάτων τόσο στην Κοινωνική Πρόνοια, όσο και στα ήθη, έθιμα, στον πολιτισμό, στην πορεία των ιστορικών γεγονότων και γενικά στις αξίες πάνω στις οποίες θεμελιώθηκαν μετά από μακρά προσαρμογή οι σημερινοί θεσμοί, οι στάσεις και οι κοινωνικές αντιλήψεις στη χώρα μας.