Το διαδίκτυο και οι δυνητικές κοινότητες στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση: οι απόψεις εκπαιδευτικών για το ρόλο του δυνητικού συνομιλητή (Chatbot) στη μαθησιακή διαδικασία

Αντικείμενο της παρούσας διατριβής αποτελεί η διερεύνηση των απόψεων των καθηγητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σχετικά με την αξιοποίηση / υιοθέτηση Δυνητικού Συνομιλητή (Chatbot) στην εκπαιδευτική διαδικασία. Οι Δυνητικοί Συνομιλητές είναι προγράμματα τα οποία έχουν τη δυνατότητα να εμπλακούν σε μια συζήτηση-συνομιλία, είτε ανταλλάσοντας γραπτά μηνύματα είτε μέσω προφορικού λόγου, και να προσφέρουν υπηρεσίες όπως παροχή βοήθειας σε χρήστες προγραμμάτων, καθοδήγηση επισκεπτών ιστοσελίδων, εξυπηρέτηση πελατών, διαφήμιση προϊόντων ή ακόμη και να απαντήσουν σε ερωτήσεις γύρω από κάποια θεματολογία, επιστρατεύοντας τις αρχές της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η χρησιμότητα και τα αποδεδειγμένα οφέλη των Δυνητικών Συνομιλητών σε πολυάριθμους τομείς της καθημερινής ζωής οδήγησαν στην απόφαση για τη διεξαγωγή έρευνας σχετικά με την εισαγωγή του Δυνητικού Συνομιλητή στο χώρο της εκπαίδευσης, αποδίδοντάς του το ρόλο του βοηθού καθηγητή ο οποίος, αφενός, θα είναι διαθέσιμος 24/7 στους μαθητές, υποστηρίζοντας τη μαθησιακή διαδικασία και απαντώντας στις ερωτήσεις τους και, αφετέρου, θα βελτιώνει τις συνθήκες εργασίας των καθηγητών, προσφέροντάς τους περισσότερο ελεύθερο χρόνο και τη δυνατότητα να προσθέτουν ποιοτικά στοιχεία στο διδακτικό τους έργο. Η εισαγωγή Δυνητικού Συνομιλητή στον τομέα της εκπαίδευσης αποτελεί ένα νέο πεδίο έρευνας και προβληματισμού, το οποίο δεν έχει αναπτυχθεί ιδιαίτερα, με εξαίρεση μεμονωμένες περιπτώσεις που συναντώνται, κυρίως, σε τριτοβάθμια εκπαιδευτικά ιδρύματα του εξωτερικού. Έτσι καθίσταται απαραίτητη μια προσεκτική θεώρηση των πιθανών ευκαιριών και προκλήσεων που συνεπάγεται η ένταξή τους στο χώρο της εκπαίδευσης και αυτό επιχειρείται με τη μελέτη των απόψεων των καθηγητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, χρησιμοποιώντας ποιοτικές μεθόδους έρευνας. Η εργασία ξεκινά με την πραγματοποίηση σχετικής βιβλιογραφικής έρευνας, όπου πραγματοποιείται μια επισκόπηση των σύγχρονων μεθόδων διδασκαλίας, καθώς και μια ιστορική αναδρομή στα Ευφυή Συστήματα Διδασκαλίας. Στη συνέχεια, μελετώνται οι σύγχρονες εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης στις επιστήμες της Μηχανικής Μάθησης και της Δυνητικής Πραγματικότητας και εξετάζονται πιθανά οφέλη και τρόποι ένταξης Δυνητικών Συνομιλητών σε φορείς της εκπαίδευσης, αναζητώντας τις όποιες υπάρχουσες επιτυχημένες υλοποιήσεις. Οι καθηγητές που συμμετέχουν στην έρευνα επισκέπτονται αρχικά τον ιστοχώρο που έχει αναπτυχθεί, στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας, οπότε τους δίνεται η ευκαιρία να συναντήσουν Δυνητικούς Συνομιλητές και να βιώσουν την εμπειρία της συνομιλίας μαζί τους. Στη συνέχεια, συμμετέχουν σε ημι-δομημένες συνεντεύξεις όπου καταγράφονται οι απόψεις τους σχετικά με την αποτελεσματικότητα της χρήσης της συγκεκριμένης νέας τεχνολογίας από καθηγητές και μαθητές. Τα δεδομένα που συγκεντρώνονται, υποβάλλονται σε θεματική ανάλυση η οποία πραγματοποιείται με τη συνδρομή του λογισμικού RQDA, το οποίο αποτελεί ένα από τα πακέτα της γλώσσας R για την ανάλυση ποιοτικών δεδομένων. Κατά τη θεματική ανάλυση δημιουργούνται 32 κωδικοί, οι οποίοι, μετά τη διαδικασία ομαδοποίησής τους, οδηγούν στα κύρια θέματα της έρευνας. Οι καθηγητές αναγνωρίζουν τη χρησιμότητα του Δυνητικού Συνομιλητή, θεωρούν όμως πως πρέπει να προηγηθεί μια οργανωμένη μελέτη, η οποία θα οδηγήσει σε μια ολοκληρωμένη πρόταση. Επισημαίνουν ότι η εκπαιδευτική κοινότητα δεν έχει ανάγκη από πρόσκαιρες παρεμβάσεις οι οποίες θα προκαλέσουν αναστάτωση, αλλά από παρεμβάσεις οι οποίες θα χαρακτηρίζονται από αξιοπιστία, ασφάλεια και θα υπάρχει διαθέσιμη η απαιτούμενη υποστήριξη. Το πλήθος των εκπαιδευτικών εργαλείων που πλαισιώνουν την εκπαιδευτική κοινότητα στη σύγχρονη εποχή, έχει δημιουργήσει μια δικαιολογημένη επιφυλακτικότητα απέναντι σε νέες τεχνολογικές προσεγγίσεις. Οι καθηγητές θεωρούν ότι οι μαθητές που θα έλθουν σε επαφή με έναν Δυνητικό Συνομιλητή, εφόσον αυτό γίνει υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με οργανωμένο τρόπο, μπορούν να αποκομίσουν πολλά οφέλη. Παρατηρούν, δε, και σημειώνουν ότι τα οφέλη αυτά δύνανται να πολλαπλασιαστούν με την παράλληλη ενεργοποίηση μιας Δυνητικής Κοινότητας στην οποία θα λαμβάνει χώρα η διάχυση των σημαντικότερων αποριών, συμπερασμάτων και η προώθηση μιας γενικότερης αλληλεπίδρασης των συμμετεχόντων, καθιστώντας τη νέα διδακτική προσέγγιση ενδιαφέρουσα και ελκυστική για όλους τους εμπλεκόμενους. Οι καθηγητές δε θεωρούν ότι απειλείται το επάγγελμά τους από την ανάπτυξη της τεχνολογίας και των εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης. Αντιθέτως, ενδιαφέρονται για τις εξελίξεις και θέλουν να έχουν την τεχνολογία σύμμαχο στο έργο τους.