Δίκτυo Συγγρού: ένα σύστημα πολιτισμικής συνέργειας και βιώσιμης ανάπτυξης

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, η επικοινωνία, η τεχνολογία και ο ψηφιακός μετασχηματισμός, που επιταχύνθηκε εξαιτίας της πανδημίας του ιού της COVID-19, ενέτειναν τη μετακίνηση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στον «άυλο κόσμο» του διαδικτύου. Τα πολιτιστικά δίκτυα ως –κοινωνικές δικτυώσεις– αντιπροσωπεύουν πλήθος πολιτιστικών οργανισμών και δημιουργικών βιομηχανιών, επηρεάζουν τις πολιτιστικές πολιτικές, ασκούν πίεση σε θέματα που αφορούν την επικοινωνία, την παραγωγή και τη διανομή πολιτιστικών αγαθών, αλλά και σε ζητήματα όπως της αστικής πολιτικής και της βιώσιμης ανάπτυξης. Τα δίκτυα αυτά ανεξάρτητα από τις αφετηρίες τους, τη σύνθεση των μελών τους, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, τους στόχους τους και τον γεωγραφικό προσδιορισμό τους αντιμετωπίζουν κοινά προβλήματα και προκλήσεις όπως την εσωτερική τους δομή (διακυβέρνηση, στρατηγική, χρηματοδότηση κ.λπ.), τη βιωσιμότητά τους, καθώς και την επίδρασή τους στην κοινωνία. Αντικείμενο της εργασίας είναι η διερεύνηση των πολιτιστικών δικτύων (διεθνών, ευρωπαϊκών, ελληνικών) και της ελληνικής περίπτωσης του Δικτύου Συγγρού (ίδρ. 2018), που δραστηριοποιείται στην ομώνυμη λεωφόρο και στους πέριξ αυτής δήμων. Το Δίκτυο Συγγρού, ως τοπικό πολιτιστικό δίκτυο, απαρτίζεται από δεκαεπτά μέλη (πολιτιστικούς φορείς, ιδρύματα, Τοπική Αυτοδιοίκηση, πανεπιστήμιο) κι έχει σκοπό τη διαμόρφωση και προώθηση ενός βιώσιμου αναπτυξιακού προτύπου που θα συμβάλλει και στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής σε τοπικό επίπεδο. Κεντρικά ερευνητικά ερωτήματα είναι αν το Δίκτυο Συγγρού αποτελεί σύστημα πολιτισμικής συνέργειας και αν και κατά πόσο μπορεί να συμβάλλει στη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη. Για να εξεταστεί το δίκτυο όσο πιο σφαιρικά γίνεται ως μελέτη περίπτωσης, τα ερωτήματα κινήθηκαν σε δύο άξονες: έναν εσωτερικό (που αφορά τη δομή του, τη διακυβέρνησή του κ.ά., εξετάζοντάς το «ως μικρόκοσμο») και έναν εξωτερικό που διερευνά τον ρόλο του, τις δραστηριότητές του και τον πιθανό του αντίκτυπο στη τοπική κοινωνία. Η εργασία είναι προϊόν πρωτογενούς και δευτερογενούς έρευνας. Όσον αφορά την πρωτογενή έρευνα, χρησιμοποιήθηκε η ποιοτική μέθοδος με οχτώ ημι-δομημένες συνεντεύξεις (τέσσερις από μέλη του και τέσσερις από μη-μέλη του). Σκοπό της είχε τη διερεύνηση τόσο των ζητημάτων που αφορούν τη συνεργασία, τη συν-δημιουργία και την εμπιστοσύνη όσο και αυτών που αφορούν την ταυτότητα, τον ρόλο, τη στρατηγική και τη διακυβέρνηση του Δικτύου Συγγρού. Όσον αφορά τη δευτερογενή έρευνα, πραγματοποιήθηκε βιβλιογραφική ανασκόπηση με σκοπό τη διαμόρφωση-συγκρότηση του θεωρητικού πλαισίου προσέγγισης του θέματος. Στα πλαίσια αυτά μελετήθηκαν ευρωπαϊκές έρευνες για τα πολιτιστικά δίκτυα κι εξετάστηκαν τρία ευρωπαϊκά παραδείγματα δικτύωσης, τα ελληνικά δίκτυα, καθώς και θεωρητικά μοντέλα βιωσιμότητας και διακυβέρνησης των δικτύων. Το Δίκτυο Συγγρού, ένα μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα τοπικό σύστημα πολιτισμικής συνέργειας για τη βιώσιμη ανάπτυξη, δείχνει ότι έχει και τις δυνατότητες και τις ευκαιρίες –αν ξεπεράσει τις εγγενείς αδυναμίες, τις χρόνιες ελληνικές αγκυλώσεις και τη συγκυρία της πανδημίας– να δημιουργήσει ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο με κεντρικό άξονα την ομώνυμη λεωφόρο.