Οι σύγχρονες τάσεις της συμβατικής κοινής εμπορικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης: η νέα γενιά συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου και οι συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης με τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού

Η παρούσα διπλωματική εργασία πραγματεύεται τις σύγχρονες τάσεις της συμβατικής Κοινής Εμπορικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην αναλυτική παρουσίαση της νέας γενιάς Συμφωνιών Ελεύθερου Εμπορίου, καθώς και στη λεπτομερή εξέταση των Συμφωνιών Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης με τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού. Οι πρόσφατες τάσεις προς τη σύναψη των νέων αυτών μορφών συμφωνιών είναι πολυσήμαντες και επίκαιρες, ενώ παράλληλα καθιστούν επιτακτική την ενασχόληση με τα εν λόγω φιλόδοξα σχέδια που βρίσκονται σε εξέλιξη. Παρατηρείται μια άνευ προηγουμένου αύξηση του αριθμού τόσο των FTAs, όσο και των EPAs που συνάπτει η ΕΕ. Σημειώνεται, επίσης, ότι οι καινοτόμες συμφωνίες καθίστανται σαφώς πιο περίπλοκες, πιο περιεκτικές και περισσότερο οικονομικά και πολιτικά σημαντικές. \r\nΗ συγκεκριμένη εργασία αντικατοπτρίζει μια προσπάθεια χαρτογράφησης των σημαντικών αυτών εξελίξεων στην ευρωπαϊκή εμπορική πολιτική, αλλά και τη διεθνή οικονομική και εμπορική τάξη. Διαρθρώνεται σε τέσσερα κεφάλαια, καθένα εκ των οποίων υπογραμμίζει μια διαφορετική έκφανση του θέματος, συμβάλλοντας στην όσο το δυνατόν πληρέστερη προσέγγισή του. Στο πρώτο κεφάλαιο,παρουσιάζονται οι σύγχρονες τάσεις της συμβατικής δράσης της ΕΕ. Γίνεται περιεκτική αναφορά στα καινοτόμα στοιχεία που προσδιορίζουν πλέον τη συμβατική ΚΕΠ, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη στροφή προς τη νέα γενιά FTAs της ΕΕ με ανεπτυγμένες χώρες – εταίρους, καθώς και προς τις EPAs στο πλαίσιο της συνεργασίας της ΕΕ με τις χώρες ΑΚΕ. Το κεφάλαιο επιχειρεί να προχωρήσει τη συζήτηση σχετικά με την άνοδο των νέων αυτών συμφωνιών, εστιάζοντας στην ολιστική πλέον προσέγγιση της ΚΕΠ και στο μακρόπνοο πρόγραμμα διαπραγματεύσεων της ΕΕ με τους εμπορικούς της εταίρους ανά τον κόσμο, με στόχο την υλοποίηση μιας προοδευτικής πολιτικής. Υπό το πρίσμα αυτό, περιγράφεται η προώθηση των διμερών σχέσεων μέσω της νέας γενιάς FTAs, ενώ στη συνέχεια επισημαίνεται το ανανεωμένο πλαίσιο πολιτικής και η αξιοποίηση του εμπορίου προς την τόνωση της ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς στις αναπτυσσόμενες χώρες – εταίρους. Στο δεύτερο κεφάλαιο, πραγματοποιείται η προσέγγιση των FTAs νέας γενιάς, προχωρώντας σε μια εμπεριστατωμένη περιγραφή των διαφόρων πτυχών και των πραγματικών ζητημάτων των προηγμένων συμφωνιών. Περιγράφονται τα καινοτόμα χαρακτηριστικά και οι κύριες επιδιώξεις των νέων FTAs, ενώ στη συνέχεια εξετάζεται η ανατομία τους με έμφαση στην πρόσβαση στην αγορά, τους μη δασμολογικούς φραγμούς και την κανονιστική συνεργασία, τις επενδύσεις και τον ανταγωνισμό. Ακόμη, επισημαίνεται η ενασχόληση των FTAs με ευρύτερες θεματικές, όπως εργασιακά δικαιώματα, προστασία του περιβάλλοντος, βιώσιμη ανάπτυξη και πολιτισμός. Παρατίθενται, επίσης, τα εγειρόμενα νομικά ζητήματα από την εφαρμογή τους, ενώ επεξηγείται και η αλληλεπίδραση τους με το σύστημα του ΠΟΕ στον τομέα της επίλυσης διαφορών. Παρουσιάζονται οι ταχείες εξελίξεις για τους συνεργάτες στον υβριδικό κόσμο των FTAs και πραγματοποιείται η επισκόπηση των εν εξελίξει εμπορικών διαπραγματεύσεων. Ακολουθεί η μελέτη της TTIP, ως case study των FTAs, στο πλαίσιο της οποίας τονίζονται τα καινοτόμα στοιχεία της νέας γενιάς FTAs, όπως αποτυπώνονται στην εξεταζόμενη TTIP. Στο τρίτο κεφάλαιο, παρουσιάζεται αναλυτικά η ιστορική εξέλιξη των εμπορικών σχέσεων της ΕΕ με τις χώρες ΑΚΕ. Ξεκινώντας από τη συνθήκη της Ρώμης, ακολουθούν οι Συμβάσεις Yaoundé Ι και ΙΙ και στη συνέχεια έρχονται οι Συμφωνίες Lomé. Γίνεται εκτενής αναφορά στη Συμφωνία Κοτονού, ενώ ακολούθως σκιαγραφείται η σταδιακή μετάβαση από τη Συμφωνία Cotonou στις EPAs ΕΕ – χωρών ΑΚΕ. Προσεγγίζονται οι διαπραγματεύσεις της ΕΕ με τις χώρες ΑΚΕ για τη σύναψη των EPAs και αναπτύσσονται τα χαρακτηριστικά και οι καινοτομίες των EPAs. Εν συνεχεία, καθορίζεται το εύρος εφαρμογής τους και εξετάζονται η νομική βάση σύναψης των EPAs και η συμβατότητά τους με τους κανόνες του ΠΟΕ. Ακόμη, αποσαφηνίζεται η τρέχουσα κατάσταση των EPAs στις περιφέρειες ΑΚΕ, με διεξοδικότερη ανάλυση της πλήρους EPA της ΕΕ με το CARIFORUM. Συγκεκριμένα, επισημαίνονται τα καινοτόμα γνωρίσματα των EPAs, όπως αποτυπώνονται στην εν λόγω EPA και πραγματοποιείται μια αποτίμηση προόδου και αποτελεσματικότητας της εφαρμογής της. Το τέταρτο κεφάλαιο ενσωματώνει μία γενική αξιολόγηση, συνοψίζοντας τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των εν λόγω περιφερειακών εμπορικών συμφωνιών. Προφανώς, FTAs και EPAs συναντιούνται με υψηλές προσδοκίες και ιδιαίτερους φόβους, που πυροδοτούν την κριτική σχετικά με το τι στοχεύουν, καθώς και τι δεν προτίθενται να αντιμετωπίσουν. Δεν υπάρχει συναίνεση ως προς την επίδραση των συμφωνιών στο πολυμερές εμπορικό σύστημα. Στο πλαίσιο αυτό, γίνεται διαχωρισμός στις FTAs της ΕΕ με τις ανεπτυγμένες χώρες και στις EPAs της Ένωσης με τις χώρες ΑΚΕ και στη συνέχεια διερευνώνται τα πιθανά οφέλη και τα κόστη των αντίστοιχων συμφωνιών. Παρέχεται μια λεπτομερής εικόνα των ευκαιριών και των προκλήσεων που συνεπάγονται οι περιφερειακές εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ, μέσω της κριτικής τους θεώρησης, αλλά και της ανάλυσης των προσδοκώμενων ωφελειών.