Ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός στη νοτιοανατολική Μεσόγειο (1955-1974). Χρήση της θεωρίας του νεοκλασσικού ρεαλισμού για την ερμηνεία τηςεΕξωτερικής πολιτικής των δρώντων

Ο αδυσώπητος, υπερεικοσαετής ανταγωνισμός Ελλάδας-Τουρκίας με έπαθλο την Κύπρο κατέληξε το καλοκαίρι του 1974 στην οδυνηρή διχοτόμηση του νησιού. Η Τουρκία πέτυχε τον στρατηγικό της στόχο και η Ελλάδα ενέγραψε άλλη μια ‘εθνική καταστροφή’ στο συλλογικό της υποσυνείδητο. Με βάση την εξέλιξη της ισορροπίας Δυνάμεων την περίοδο 1954-1974, υπήρξε ο Αττίλας αναπόφευκτος? Η ανάλυση των δεικτών Ισχύος (ΑΕΠ, Αμυντικές Δαπάνες και Αεροναυτικές/ Χερσαίες Δυνάμεις στο Θέατρο Κύπρου και στο σύνολο του ελληνοτουρκικού Θεάτρου επιχειρήσεων) καταδεικνύει το αντίθετο: Η Ελλάδα σε όλη τη δεκαετία του ’60 και ιδιαίτερα στις αρχές της δεκαετίας του ’70, είχε συγκρίσιμο σε απόλυτα μεγέθη ΑΕΠ (άρα και οικονομική ισχύ) σε σχέση με την Τουρκία. Και δαπάνησε για την Αμυνα της τα ίδια ποσά που δαπάνησε και η Τουρκία: οι ελληνικές αμυντικές δαπάνες κατά την εικοσαετία 1954-1974 ανήλθαν σε σταθερές τιμές στο 89% των αντίστοιχων τουρκικών. Ενώ οι κρίσιμοι δείκτες αεροναυτικής ισχύος δείχνουν επίσης μια ισορροπία, ιδιαίτερα όσον αφορά τα αεροσκάφη Νέας Γενιάς, στα Θέατρα Εβρου και Αιγαίου, όχι όμως και στο Θέατρο Κύπρου, όπου η γεωγραφία ευνοούσε τη δράση της τουρκικής αεροπορίας. Ομως, με βάση τα τεχνολογικά δεδομένα της εποχής και την αδυναμία νυχτερινών αεροπορικών επιχειρήσεων, φαίνεται ότι χερσαίες δυνάμεις όπως η ΕΛΔΥΚ/Μ και η ΕΦ θα μπορούσαν να επιβιώσουν και σε περιβάλλον εχθρικής αεροπορικής υπεροχής, με την προυπόθεση κατάλληλης εκπαίδευσης και την ύπαρξη έγκαιρης προειδοποίησης. Συνεπώς, με βάση το νεορεαλιστικό μοντέλο η Ελλάδα κατείχε επαρκή ισχύ: α. Για να επιβάλλει την Ενωση της Κύπρου με την Ελλάδα κατά την Κρίση του 1964, β. Για να μην υποχωρήσει στο τουρκικό casus belli κατά την Κρίση του 1967, διατηρώντας την ΕΛΔΥΚ/Μ στο νησί, και γ. Για να επιχειρήσει αντιπερισπασμό (μολαταύτα υψηλού ρίσκου) στην τουρκική εισβολή του 1974, με μια εκστρατεία Αεροπορικής Επιβολής σε Εβρο/ Αιγαίο Η Ελλάδα δεν έπραξε τίποτα απο τα παραπάνω, επιλέγοντας τη διατήρηση του status quo το 1964, τον κατευνασμό το 1967, την συμβολική έξοδο απο το ΝΑΤΟ το 1974 και φυσικά την απεμπόληση τελικά της Ενωσης. Η συγκεκριμένη συμπεριφορά της Ελλάδας δεν μπορεί να αποδοθεί ούτε σε συστημικά εξωγενή αίτια, όπως για παράδειγμα την επιρροή της ηγεμονικής δύναμης των ΗΠΑ. Η ανάλυση της αμερικανικής πολιτικής καταδεικνύει τις ΗΠΑ σε ρόλο επιδιαιτητή να τηρούν πολιτική ίσων αποστάσεων ανάμεσα στους συμμάχους της σε όλη τη διάρκεια της εικοσαετίας, ακόμη και κατά το επίμαχο καλοκαίρο του ’74. Αντίθετα, μια άλλη, αναπάντεχη, συστημική πίεση για την Ελλάδα εμφανίστηκε με την χειραφέτηση των ελληνοκυπριακών ελιτ και τη σταδιακά αυξανόμενη υποστήριξη τους στην ανεξαρτησία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ούτε όμως και αυτή η δυσκολία θα μπορούσε να τεθεί εμπόδιο στην Ενωση, καθώς έδειξε η εύκολη επικράτηση του πραξικοπήματος Μακαρίου το 1974. Η συμπεριφορά της Ελλάδας μπορεί να ερμηνευθεί με όρους Νεοκλασσικού Ρεαλισμού, χρησιμοποιώντας σαν ενδιάμεσες μεταβλητές στο εσωτερικό του κράτους: α. Τις πεποιθήσεις των ελληνικών ελιτ και, β. Την εσωτερική πολιτική κατάσταση Αναλύοντας τις παραπάνω μεταβλητές διαπιστώνεται ότι: α. Ενώ οι ελληνικές ελιτ επιθυμούν την Ενωση, εντούτοις δεν είναι διατεθειμένες να πληρώσουν το τίμημα ενος γενικευμένου ελληνοτουρκικού πόλεμου για αυτήν, καθώς είτε δεν πιστεύουν ότι υπάρχει ισορροπία Δυνάμεων με την Τουρκία, σε συνδυασμό με την βουλγαρική απειλή απο τον Βορρά, είτε γιατί δεν θεωρούν ότι η ίδια η Ενωση είναι εφικτή ή/και αξίζει το τίμημα ενός πολέμου β. Σε τουλάχιστον δυο περιπτώσεις (Παπαδόπουλος-1967 και Καραμανλής-1974), οι ηγετικές ομάδες επίσης επέλεξαν να σταθεροποιήσουν την εσωτερική τους θέση παρά να αναλάβουν το ρίσκο ενός πολέμου για την Κύπρο με αβέβαιη έκβαση Συμπερασματικά, η Ενωση της Κύπρου με την Ελλάδα δεν εξελήφθη ποτέ απο τις ελληνικές ελιτ σαν ενα ζωτικό εθνικό συμφέρον που θα δικαιολογούσε το υψηλό, μεγάλου ρίσκου, τίμημα του Πολέμου. Τελικά, η τουρκική αντίδραση και η βαθμιαία απομάκρυνση των Ελληνο-κυπριακών ελιτ απο το ενωτικό αφήγημα, ανέβασε το τίμημα της Ενωσης πολυ ψηλά για την Ελλάδα της εποχής.