Υποκείμενο: ένα κατοπτρικό φιλοσοφικό ερώτημα

H έννοια του υποκειμένου, με τις πολλαπλές παραλλαγές και διαπραγματεύσεις της σε διαφορετικά συστήματα σκέψης κατέχει κεντρική θέση στο λόγο της φιλοσοφίας και των επιστημών του ανθρώπου. Από την κλασσική αρχαιότητα, στη νεότερη και σύγχρονη σκέψη το υποκείμενο είναι έννοια πανταχού παρούσα και μάλιστα ως οργανώτρια του ίδιου του εγχειρήματος της σκέψης. Το καρτεσιανό cogito ως αρχετυπική μορφή υποκειμένου στη νεότερη και σύγχρονη σκέψη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η παρούσα μελέτη αποπειράται να χαρτογραφήσει έναν ετερογενή και αχανή «χώρο» δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη φιλοσοφική συζήτηση που διεξήχθη στη Γαλλία μεταπολεμικά και συγκεκριμένα στη θεωρητική έκρηξη της δεκαετίας του ’60. Εντοπίζοντας το σημείο συνοχής των φιλοσοφικών συστημάτων σκέψης για το υποκείμενο σε μια ουμανιστική προκείμενη ως σύλληψη, μέθοδο και προοπτική προτείνουμε την εκ νέου ανάγνωση των Λακάν, Φουκώ και Αλτουσέρ αναδεικνύοντας τη θεωρητική τους χειρονομία. Οι τρεις θεωρητικοί εργαζόμενοι σε μια κοινή περιοχή με διαφορετικά αντικείμενα αναδεικνύουν έναν σπινοζικής έμπνευσης θεωρητικό αντιανθρωπισμό ως πρωταρχική μεθοδολογία πραγμάτευσης του υποκειμένου. Αρνούμενοι τα μεγάλα φαντάσματα της ανθρώπινης φύσης, του ορθολογισμού, της ελευθερίας και τελικά του ίδιου του ανθρώπου ως αναλυτική κατηγορία διανοίγουν ένα νέο χώρο στοχασμού για το υποκείμενο. Ένα υποκείμενο επιτέλεσμα αντίστασης, ένα υποκείμενο ως ριζικό αίτημα να υπάρξουμε διαφορετικά.