Η αναστολή των ατομικών μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία περί εξυγίανσης των επιχειρήσεων και υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων

Δεδομένης της κρίσιμης οικονομικής συγκυρίας που διανύουμε, η διάσωση και εξυγίανση των επιχειρήσεων, καθώς και η ελευθέρωση των υπερχρεωμένων ιδιωτών από το άγος των χρεών τους και η επανάκτηση της αγοραστικής τους δύναμης αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία στις μέρες μας, καθώς έχει ως απώτερα οφέλη την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και ευημερία. Το παρόν πόνημα επιχειρεί να αναπτύξει την ισχύουσα νομοθεσία για την αναστολή των ατομικών μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης και των λοιπών ατομικών διώξεων των πιστωτών του οφειλέτη, στο πλαίσιο της προπτωχευτικής διαδικασίας εξυγίανσης των άρθρων 99 επ. του ΠτΚ και της διαδικασίας του ν. 3869/2010 για τα υπερχρεωμένα φυσικά πρόσωπα. Ειδικότερα, η σύγχρονη προπτωχευτική διαδικασία εξυγίανσης του ΠτΚ, η οποία αντικατέστησε την γαλλικής προέλευσης διαδικασία συνδιαλλαγής, δίνει τη δυνατότητα σε επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, ακόμη κι αν έχουν παύσει τις πληρωμές τους, να ρυθμίσουν τα χρέη τους σε σύντομο χρονικό διάστημα και να διασωθούν από την πτώχευση, μέσω της σύναψης και δικαστικής επικύρωσης μιας συμφωνίας, η οποία δεσμεύει το σύνολο των πιστωτών τους.\r\nΗ αναστολή των ατομικών μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης και των λοιπών ατομικών διώξεων των πιστωτών κατά της περιουσίας του οφειλέτη και υπό προϋποθέσεις κατά των λοιπών συνοφειλετών του, η οποία δύναται να διαταχθεί ως προληπτικό μέτρο –μεταξύ άλλων- μετά το άνοιγμα της διαδικασίας εξυγίανσης, ενώ μπορεί να αποτελέσει και περιεχόμενο της συμφωνίας εξυγίανσης, συμβάλλει αναμφισβήτητα στην ευόδωση της εν λόγω συλλογικής διαδικασίας.\r\nΣυγκεκριμένα, προστατεύει την περιουσία του οφειλέτη από παρούσες ή μέλλουσες διώξεις των πιστωτών του, ώστε να διατηρηθούν τα στοιχεία της και να αποτραπεί εν γένει ο κατακερματισμός της και η επιδείνωση της οικονομικής θέσης του οφειλέτη, με σκοπό τη διασφάλιση της σύναψης και υλοποίησης της συμφωνίας εξυγίανσης και τη διάσωση του οφειλέτη από την πτώχευση. Το υποκειμενικό και αντικειμενικό εύρος της ως άνω αναστολής, πάντως, έχει προβληματίσει έντονα τόσο τη θεωρία όσο και τη νομολογία. Σε κάθε περίπτωση, υπό το ισχύον δίκαιο, το είδος και το εύρος των διατασσόμενων προληπτικών μέτρων στο πλαίσιο της διαδικασίας εξυγίανσης, εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του δικαστή, ενόψει και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της εκάστοτε κρινόμενης περίπτωσης. Από την άλλη πλευρά ο ν. 3869/2010, ο οποίος ρύθμισε για πρώτη φορά στη χώρα μας την αστική αφερεγγυότητα, παρέχει τη δυνατότητα ρύθμισης των χρεών του υπερχρεωμένου -πλην όμως έντιμου- οφειλέτη, βάσει των εισοδημάτων του, υφιστάμενων και μελλοντικών, αλλά και βάσει της περιουσίας του. Περαιτέρω, προβλέπει τη δυνατότητα απαλλαγής του οφειλέτη από χρέη τα οποία αδυνατεί να αποπληρώσει, ελλείψει επαρκών εισοδημάτων. Στο πλαίσιο της ως άνω διαδικασίας του ν. 3869/2010, αναστέλλονται οι ατομικές διώξεις των πιστωτών του οφειλέτη και παράλληλα απαγορεύεται η μεταβολή της πραγματικής και νομικής κατάστασης της περιουσίας του, κατ’ αρχάς αυτοδικαίως, από την κατάθεση της αιτήσεώς του ενώπιον του αρμοδίου Ειρηνοδικείου και εν συνεχεία, σε περίπτωση μη επίτευξης προδικαστικού συμβιβασμού, στο πλαίσιο προσωρινής διαταγής του Ειρηνοδίκη, μέχρι την έκδοση οριστικής αποφάσεως επί της αιτήσεώς του. Τέλος, σε περιπτώσεις μη χορήγησης προσωρινής διαταγής, παρέχεται στον οφειλέτη η έσχατη δυνατότητα αναστολής της αρξάμενης αναγκαστικής εκτέλεσης εναντίον του ή λήψης προληπτικών μέτρων, στο πλαίσιο του άρθρου 6 του ν. 3869/2010. Σημαντική, πάντως, υπήρξε η πρόσφατη τροποποίηση του ν. 3869/2010 περί υποχρέωσης μηνιαίων καταβολών του οφειλέτη ήδη από την κατάθεση της αιτήσεώς του, προς αντιστάθμισμα της μακροχρόνιας, συνήθως, αναστολής των ατομικών διώξεων των πιστωτών του εναντίον της περιουσίας του, η οποία περιόρισε σε μεγάλο βαθμό και την καταχρηστική υπαγωγή οφειλετών στις ευνοϊκές ρυθμίσεις του νόμου αυτού. Τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζει η δικαιοσυγκριτική επισκόπηση αλλοδαπών εννόμων τάξεων, με έμφαση στο γαλλικό, στο γερμανικό και στο αγγλοσαξωνικό δίκαιο, οι οποίες επηρέασαν και τη διαμόρφωση του ελληνικού δικαίου εμπορικής και αστικής αφερεγγυότητας. Ενόψει δε, των τρεχουσών πολιτικών και οικονομικών εξελίξεων, ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η προσφάτως ψηφισθείσα τροπολογία του Υπουργείου Ανάπτυξης, η οποία εισάγει μια έκτακτη ειδική διαδικασία «εξυγίανσης» οφειλετών, εμπόρων και μη, υποσχόμενη τη διάσωση και τον απεγκλωβισμό χιλιάδων -μικρομεσαίων ιδίως- επιχειρήσεων από μη βιώσιμα χρέη και συνακόλουθα την τόνωση της επιχειρηματικότητας και της εθνικής οικονομίας.