Η «Αιγυπτιακή Άνοιξη» και οι πολιτικές εξελίξεις στην μετά-Μουμπάρακ εποχή

Η Αιγυπτιακή εξέγερση στις αρχές του 2011, ονομάστηκε «Αιγυπτιακή Άνοιξη» και αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο της ευρύτερης «Αραβικής Άνοιξης» που άλλαξε το πολιτικό σκηνικό στην Μέση Ανατολή και την Βόρεια Αφρική, με καθεστωτικές ανατροπές και έντονη πολιτική κινητικότητα. Στην Αίγυπτο, η εξέγερση του 2011, οδήγησε στον τερματισμό της Προεδρίας Μουμπάρακ και στη μετάβαση της χώρας σε ένα νέο περιβάλλον πολιτικών και διεθνοπολιτικών συνθηκών. Βασικό ερώτημα παραμένει το κατά πόσο η πορεία και η έκβαση των εξελίξεων μετά την «Αιγυπτιακή Άνοιξη» ανταποκρίνεται στις προσδοκίες αυτών που επένδυσαν στην εξέγερση ως μία μορφή επανάστασης απέναντι στις κοινωνικές και πολιτικές στρεβλώσεις του παρελθόντος ή απλά η «Αιγυπτιακή Άνοιξη» θα παραμείνει μία καθεστωτική αλλαγή. Η θέση μας είναι, ότι στην παρούσα φάση και παρά τις πολιτικές αλλαγές που συντελέστηκαν στην Αίγυπτο, η «ατελής» Αιγυπτιακή Δημοκρατία εξακολουθεί να είναι πηγή αστάθειας. Όπως θα αναλύσουμε και στη συνέχεια της μελέτης μας, η φροντίδα του νέου Προέδρου ελ-Σίσι να διασφαλίσει μία μορφή ενδοκρατικής τάξης και περιφερειακής σταθερότητας τον οδηγεί στη λήψη μέτρων που έρχονται σε αντίθεση με την δημοκρατική προοπτική της χώρας. Σκοπός της Διπλωματικής Εργασίας είναι να εξετάσει, μέσα από την ανάλυση των πολιτικών εξελίξεων της περιόδου, Ιανουαρίου 2011 – Αυγούστου 2014, το παραπάνω ερώτημα, καθώς επίσης να αναδείξει ενδιαφέρουσες πτυχές της «Αιγυπτιακής Άνοιξης» συγκρίνοντάς την με αντίστοιχες περιόδους αναταραχών στην σύγχρονη πολιτική ιστορία της χώρας. Πιο συγκεκριμένα, μέσα από την έρευνα προσπαθούμε να απαντήσουμε: α) Ποιές ομοιότητες ή διαφορές έχει η «Αιγυπτιακή Άνοιξη» σε σχέση με άλλες προηγούμενες εξεγέρσεις στο σύγχρονο παρελθόν της χώρας, ποια τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα αιτήματα, ο τρόπος δράσης των εξεγερμένων και των αντιπολιτευόμενων φορέων και ποια η αντίδραση του καθεστώτος και των δυνάμεων που το στηρίζουν. β) Πώς οι εσωτερικές πολιτικές διεργασίες και οι πρωταγωνιστές των πολιτικών εξελίξεων στην μετά-Μουμπάρακ εποχή καθόρισαν το πολιτικό σκηνικό και το μέλλον της χώρας. γ) Πώς οι πολιτικές εξελίξεις της «Αιγυπτιακής Άνοιξης» επηρέασαν τις διεθνείς σχέσεις και το περιφερειακό περιβάλλον της Αιγύπτου. Από την έρευνα προκύπτουν κυρίως τα κάτωθι συμπεράσματα: α) Σε ότι αφορά τη σχέση της «Αιγυπτιακής Άνοιξης» με την σύγχρονη πολιτική ιστορία της χώρας, τα κοινά χαρακτηριστικά που προκύπτουν συγκλίνουν στο διαχρονικό αίτημα του Αιγυπτιακού λαού για αξιοπρέπεια, αναπτυξιακή προοπτική, δημοκρατία, ελευθερίες και ισορροπία μεταξύ της κυρίαρχης Μουσουλμανικής παράδοσης και των έντονων Δυτικών προτύπων και επιρροών. Οι διαφορές εντοπίζονται στο γεγονός ότι πλέον των οικονομικών και θρησκευτικών αιτημάτων, έχουν προστεθεί ζητήματα πολιτικής συμμετοχής, εκπροσώπησης και διαφάνειας στη νομή της εξουσίας. Επίσης, ένα σημαντικό συμπέρασμα που προκύπτει από την έρευνα, είναι ότι η εξάρτηση της Αιγυπτιακής οικονομίας από τις συνθήκες που επικρατούν στην διεθνή οικονομία, αποτελεί ιστορικά μοχλό και δείκτη πολιτικών αναταραχών στο εσωτερικό της χώρας, αφού κάθε φορά που η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε βαθιά κρίση, με διαφορά λίγων ετών, εκδηλώνονται πολιτικές εξεγέρσεις στην Αίγυπτο. β) Σε ότι αφορά τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις, η πτώση Μουμπάρακ και η ανάδειξη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας σε πρωταγωνιστή των πολιτικών εξελίξεων, δεν οδήγησε και στην αποδυνάμωση των διεφθαρμένων και διαπλεκόμενων μηχανισμών πολιτικής και οικονομικής εξουσίας στη χώρα, όπου συνδυαστικά με τις διαχειριστικές αδυναμίες και την ιδεολογική σύγχυση της Προεδρίας Μόρσι, υπονόμευσαν τον πολιτικό ρόλο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Αίγυπτο. Ωστόσο, τα γεγονότα της περιόδου, Ιανουάριος 2011 – Αύγουστος 2014, επέφεραν μία πολύ σημαντική αλλαγή στα πολιτικά πράγματα της χώρας. Αν και ο Αιγυπτιακός στρατός παραμένει κυρίαρχη ελίτ, πλέον ο εκάστοτε Αιγύπτιος Πρόεδρος θα εκλέγεται άμεσα από το λαό και δεν θα διορίζεται όπως γινόταν στο παρελθόν. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί μία σημαντική κατάκτηση του Αιγυπτιακού λαού, που δεν θα είχε ίσως επέλθει χωρίς την «Αιγυπτιακή Άνοιξη». γ) Τέλος, οι σημαντικότερες επιπτώσεις της «Αιγυπτιακής Άνοιξης» εντοπίζονται στις διεθνείς σχέσεις της χώρας και στο περιφερειακό της περιβάλλον. Ως συνολική εκτίμηση θα λέγαμε ότι η πορεία της «Αιγυπτιακής Άνοιξης» εξελίσσεται περισσότερο ως «καθεστωτική αλλαγή» παρά ως «επανάσταση». Η μεθοδολογία για την εκπόνηση της μελέτης βασίστηκε πάνω στην μελέτη σχετικής ελληνικής και αγγλόφωνης βιβλιογραφίας, σε άρθρα, ακαδημαϊκές αναλύσεις και αναφορές για τα γεγονότα, σε δημοσιογραφικές πηγές και εκτιμήσεις κυβερνητικών παραγόντων και φορέων. Ποσοτικές και στατιστικές πληροφορίες κοινωνικού και οικονομικού χαρακτήρα αντλήθηκαν μέσα από επίσημες εκθέσεις διεθνών οργανισμών. Το χρονικό εύρος της έρευνας περιορίζεται στην περίοδο, Ιανουάριος 2011 – Αύγουστος 2014, που διαδραματίζονται και τα κυριότερα γεγονότα της «Αιγυπτιακής Άνοιξης». Οι ιστορικές αναφορές αποτελούν εργαλείο κατανόησης και ερμηνείας των γεγονότων και των καταστάσεων που οδήγησαν στην «Αιγυπτιακή Άνοιξη» προκειμένου να καταδειχθεί η συνέχεια και να αναδειχθούν οι διαφοροποιήσεις μέσα στην ιστορική διαχρονία.