Τα προσωπικά δεδομένα στην ευρωενωσιακή αστυνομική και δικαστική συνεργασία

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά τη Συνθήκη της Λισαβόνας (2007), η ύπαρξη ενός Χώρου Ελευθερίας, Ασφάλειας και Δικαιοσύνης (ΧΕΑΔ), ως αναγκαίο αντιστάθμισμα στην ελεύθερη κυκλοφορία όλων των Ευρωπαίων πολιτών, αποτελεί πρωταρχικό στόχο. Για να επιτευχθεί ένας τέτοιος Χώρος, θα πρέπει να εξασφαλίζεται η ύπαρξη υψηλού επιπέδου ασφαλείας με την καταπολέμηση της εγκληματικότητας, μέσω της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, βάσει των αρχών της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και αμοιβαίας αναγνώρισης που διέπουν τον ΧΕΑΔ στο σύνολό του, χωρίς ωστόσο να θίγονται υπέρμετρα τα θεμελιώδη δικαιώματα. Ένα από τα δικαιώματα αυτά είναι τα προσωπικά δεδομένα που προστατεύονται με το άρθρο 8 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα πλαίσια αυτά, αποτελεί στόχο της Ένωσης η επίτευξη της κατάλληλης ισορροπίας, εντός ενός Χώρου που θα πρέπει να υφίστανται ταυτόχρονα ελευθερία και ασφάλεια. Θα πρέπει να γίνεται προσπάθεια να καταπολεμάται το έγκλημα, ιδίως το οργανωμένο και διασυνοριακό και ταυτόχρονα, να μην θίγονται υπέρμετρα τα θεμελιώδη δικαιώματα, μεταξύ των οποίων η προστασία των προσωπικών δεδομένων. Στα πλαίσια της παρούσας εργασίας εξετάζεται το νομικό πλαίσιο ελεύθερης κυκλοφορίας και προστασίας δεδομένων κατά την ευρωενωσιακή αστυνομική και δικαστική συνεργασία, ιδίως δε της Οδηγίας 2016/680. Η εν λόγω Οδηγία περιλαμβάνει τις ρυθμίσεις για την επεξεργασία δεδομένων για τους σκοπούς της διερεύνησης, ανίχνευσης ή δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων, και την προστασία των υποκειμένων των δεδομένων, από αρμόδιες αρχές εντός του ΧΕΑΔ. Αφού εξετασθεί το γενικό νομικό πλαίσιο για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ακολουθεί η εξέταση του νομικού πλαισίου επεξεργασίας και προστασίας δεδομένων από ενωσιακούς θεσμούς αστυνομικής και δικαστικής δράσης και συνεργασίας. Ακολουθεί η περιγραφή του νομικού πλαισίου ανταλλαγής πληροφοριών και συγκεκριμένα δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για τους σκοπούς της διερεύνησης, ανίχνευσης ή δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων, και την προστασία των υποκειμένων των δεδομένων. Εν προκειμένω θα ασχοληθούμε με το νομικό πλαίσιο της ανταλλαγής πληροφοριών και ιδίως προσωπικών δεδομένων, στα πλαίσια της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας στην Ένωση, όπως αποτυπώνεται στην λεγόμενη «Σουηδική Πρωτοβουλία», ήτοι την Απόφαση-Πλαίσιο 2006/960/ΔΕΥ αλλά και στην Απόφαση Prüm, ήτοι την Απόφαση 2008/615/ΔΕΥ. Στόχος της ανάπτυξης του νομικού πλαισίου είναι η ανάδειξη συγκεκριμένων ζητημάτων, σε σχέση με τη γενικότερη απαίτηση για εξισορρόπηση της ανάγκης προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και εν προκειμένω των προσωπικών δεδομένων του φυσικού προσώπου και αφ’ ετέρου της ανάγκης για αποτελεσματική αστυνομική και δικαστική συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών, μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών, ούτως ώστε να εξεταστεί το σχετικό νομικό πλαίσιο ως προς την επάρκεια και τη σαφήνεια του, καθώς και την πραγματική παρεχόμενη προς τον πολίτη προστασία, σε μία χρονική περίοδο που οι προκλήσεις είναι περισσότερες από ποτέ.