Διεθνείς Οικονομικοί Οργανισμοί και πανδημία: πρωτοβουλίες και δράσεις του ΔΝΤ

Το 2020 ο κόσμος βίωσε ένα ξαφνικό σταμάτημα. Η πανδημία Covid-19 χτύπησε την παγκόσμια σκηνή με μια κρίση, όχι μόνο ανθρωπιστική, αλλά και οικονομική, η οποία την μετέβαλλε δραματικά σε σχέση με όσα ξέραμε. Η αντιμετώπιση της κρίσης απαιτούσε πολυμερή προσπάθεια με συνεργατικές δράσεις σε επίπεδο διεθνών οργανισμών, οι οποίοι ήρθαν στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας. Η αντίδραση των διεθνών οργανισμών δεν ήταν ίδια για όλους. Ειδικά στην αρχή, κάποιοι αιφνιδιάστηκαν με τα νέα δεδομένα κοινωνικής αποστασιοποίησης και προστασίας, αλλά αρκετοί ξεκίνησαν άμεσα να αντιδρούν με κινήσεις στήριξης των μελών τους. Για όλους όμως έγιναν αισθητές οι οργανωτικές ή διαρθρωτικές αδυναμίες που τους διακατέχουν. Ο ΠΟΥ διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην ενημέρωση και προειδοποίηση του κόσμου για την καταπολέμηση της νόσου, αλλά και στην παραγωγή και διανομή εμβολίων, τεστ και θεραπειών. Η Παγκόσμια Τράπεζα στον οικονομικό τομέα παρείχε οικονομική στήριξη με επιχορηγήσεις και χρηματοδότηση στις αναπτυσσόμενες χώρες, βεβαίως σε στενή συνεργασία με το ΔΝΤ. Ο βασικός στόχος ήταν η αντιμετώπιση της αιφνίδιας κατάστασης που βρέθηκαν πολλές χώρες, με αποτέλεσμα να προστρέξουν για βοήθεια. Το ΔΝΤ ακολούθησε μια προσέγγιση τεσσάρων σημείων, δηλαδή την στήριξη των συστημάτων υγείας, την προστασία ευάλωτων επιχειρήσεων και κοινωνικών ομάδων, τον περιορισμό του χρηματοπιστωτικού πανικού και την ανάκαμψη. Η ανταπόκριση του ταμείου αφορούσε δύο άξονες. Αφενός τη δημιουργία νέων εργαλείων έκτακτης χρηματοδότησης και αφετέρου στην ευρύτερη χρήση των υφιστάμενων εργαλείων του. Τα νέα εργαλεία χρηματοδότησης που δημιουργήθηκαν ήταν η Ταχεία Διευκόλυνση Πίστωσης (RCF), το Γρήγορο Εργαλείο Χρηματοδότησης (RFI) και η Γραμμή Βραχυπρόθεσμης Ρευστότητας (SLL). Τα δύο πρώτα αφορούν κυρίως ασθενείς χώρες με προβλήματα ισοζυγίου πληρωμών, ενώ το τρίτο σε ισχυρότερες χώρες που αντιμετωπίζουν βραχυπρόθεσμες ελλείψεις ρευστότητας. Το 2021 εγκρίθηκε η διανομή στα μέλη του ΔΝΤ 650 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε SDR. Κύριος στόχος της προσπάθειας του ταμείου ήταν η επιβράδυνση της κάμψης της παγκόσμιας οικονομίας. Βέβαια, αποτελεί κοινή διαπίστωση, ότι λόγω της μεγάλης διάρκειας και της σφοδρότητας της κρίσης, η παροχή ελάφρυνσης χρέους στις αναπτυσσόμενες χώρες είναι αναγκαία, καθώς τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν αυτές οι οικονομίες είναι διαρθρωτικά. Στην κρίση αυτή, όπως και σε κάθε κρίση, το θέμα της ηγεσίας γενικότερα, αλλά και της διακυβέρνησης, έχουν ιδιαίτερη σημασία. Η ηγεσία αναφέρεται τόσο στους Διεθνείς Οργανισμούς όσο και τα κράτη. Οι ηγέτες κλήθηκαν να λάβουν δύσκολες αποφάσεις στην αντιμετώπιση της πανδημίας λόγω της αβεβαιότητας, της έλλειψης πληροφοριών και βέβαια της αντιδημοφιλίας των αναγκαίων επιλογών τους. Ωστόσο, η αμεσότητα στη λήψη αποφάσεων ήταν κρίσιμης σημασίας, καθώς κάθε καθυστέρηση είχε οδυνηρές συνέπειες. Η διακυβέρνηση πρέπει να είναι χρηστή, ώστε να είναι αποδοτική, ενώ παράλληλα στη διάρκεια της πανδημίας κλήθηκε να μετασχηματιστεί ψηφιακά, τόσο στα τεχνικά διοικητικά ζητήματα, όσο και σε ζητήματα αντιπροσώπευσης, υιοθετώντας τη λεγόμενη υβριδική διπλωματία. Προκύπτει λοιπόν συμπερασματικά ότι το ΔΝΤ λειτούργησε καταλυτικά στην αντιμετώπιση της πανδημίας. Η δανειοδοτική του ικανότητα εξασφαλίζεται από την αναπλήρωση και ορθή χρήση των πόρων του, ενώ η χρηματοδοτική του εργαλειοθήκη είναι σημαντική αλλά ίσως σημαντικότερη αποδεικνύεται η δυνατότητα προσαρμοστικότητάς του. Ο οικονομικός αντίκτυπος της πανδημίας δεν είναι δεδομένο πότε και εάν θα επανέλθει την πρότερη κατάσταση. Πάντως, ίσως το σημαντικότερο μάθημα αυτής της κρίσης είναι η εκμετάλλευσή της ως ευκαιρία αναδιοργάνωσης και διόρθωσης των δυσχερειών που διαπιστώθηκαν.