Εφαρμογή προηγμένων μεθόδων στατιστικής και αλγόριθμων εξόρυξης πληροφορίας για την ανάλυση κοινωνιοψυχολογικών ερευνών με σκοπό τη διερεύνηση στάσεων, αντιλήψεων και προτύπων συμπεριφοράς

Με την παρούσα διδακτορική διατριβή επιχειρούμε να προσθέσουμε μια μεθοδολογική προσέγγιση στη φαρέτρα των τεχνικών ανάλυσης κοινωνικών ερευνών. Η προσέγγιση αυτή στηρίζεται στους αλγόριθμους εξόρυξης πληροφορίας, ή Data Mining όπως είναι η διεθνής ορολογία, και συνδυάζει στοιχεία της στατιστικής, της τεχνητής νοημοσύνης και των βάσεων δεδομένων. Στόχος των αλγόριθμων εξόρυξης πληροφορίας είναι η εύρεση υποβοσκουσών δομών μέσα στα δεδομένα και η παρουσίασή τους με τρόπο κατανοητό και καινοτόμο. Οι αλγόριθμοι εξόρυξης πληροφορίας χρησιμοποιούνται ευρέως σε άλλα επιστημονικά πεδία και μάλιστα χρησιμοποιούνται κυρίως σε πολύ μεγάλες βάσεις δεδομένων. Ωστόσο, η χρήση τους σε έρευνες κοινωνιοψυχολογικού περιεχομένου, όπου εμπλέκονται πολυδιάστατες έννοιες, δεν είναι διαδεδομένη. Οι δυνατότητες όμως συλλογής μεγάλων όγκων δεδομένων, δυνατότητες που δίνονται σήμερα λόγω της διείσδυσης της τεχνολογίας στην καθημερινότητά μας, σε συνδυασμό με την ανάγκη κατανόησης σύνθετων κοινωνικών φαινομένων, δημιουργούν ένα ευνοϊκό περιβάλλον για τη χρήση τέτοιων αλγόριθμων και στην κοινωνική ψυχολογία. Η προσέγγιση που παρουσιάζεται σε αυτή τη διατριβή, δεν έχει στόχο τη σύγκρισή της με τις τυπικές μεθόδους στατιστικής. Οι αλγόριθμοι εξόρυξης πληροφορίας μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά με τις τυπικές στατιστικές τεχνικές, τόσο για να ξεπεράσουν τους περιορισμούς τους όσο και για να διευρύνουν τα όρια της ανάλυσης. Στην παρούσα διατριβή, χρησιμοποιούμε αλγόριθμους κατασκευής δέντρων αποφάσεων για την μελέτη τεσσάρων μεγάλων θεματικών ενοτήτων. Η πρώτη από αυτές τις ενότητες, αφορούσε στον τρόπο που η νοοτροπία και η πολιτική αυτοτοποθέτηση διαμορφώνουν την κοινωνική ανοχή σε φαινόμενα φυσικής και συμβολικής βίας. Η δεύτερη θεματική ενότητα επικεντρώνεται στον τρόπο με τον οποίο η νοοτροπία και η πολιτική αυτοτοποθέτηση καθορίζουν τις ξενοφοβικές ή μη αντιλήψεις των κοινωνικών υποκειμένων. Στην τρίτη θεματική ενότητα επιχειρήθηκε ο προσδιορισμός της εθνικής ταυτότητας μέσω μιας προσέγγισης η οποία ζητούσε από τα υποκείμενα να «τοποθετήσουν» την Ελλάδα στον παγκόσμιο χάρτη ύστερα από σύγκρισή της με άλλους λαούς, Ευρωπαϊκούς και μη. Στην τέταρτη και τελευταία θεματική ενότητα, έγινε προσπάθεια να δοθεί ένας ορισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τους Έλληνες. Μέσα από ένα πλέγμα ερωτήσεων σχετικά με το «τώρα» και το «μετά» της Ε.Ε., οι αλγόριθμοι εξόρυξης πληροφορίας προσπάθησαν να καταγράψουν τα πρότυπα που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες αντιλαμβάνονται την Ε.Ε. σε μια περίοδο που η χώρα ξεκινά την πορεία της στην παγκοσμιοποιημένη κοινότητα. Η εφαρμογή αλγόριθμων εξόρυξης πληροφορίας και πολυδιάστατων μεθόδων στατιστικής, οδήγησε στην εύρεση προτύπων, δηλαδή επαναλαμβανόμενων σκεπτικών, που διέπουν τα ζητήματα που εξετάστηκαν, και τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για να ταξινομήσουν τα υποκείμενα σε προκαθορισμένες κατηγορίες με κοινές αντιλήψεις.