Μετανάστευση, ένταξη και εργασία: επιτόπια μελέτη σε δομή φιλοξενίας προσφύγων στους Αγίους Θεοδώρους Κορινθίας

Η σύγχρονη εποχή είναι η εποχή της παγκοσμιοποίησης και η εποχή των κρίσεων. Αυτό λέμε εμείς σήμερα. Τι θα λέγαμε όμως για το σήμερα αν πηγαίναμε 50 χρόνια μετά; Τι θα βλέπαμε; Οικονομική κρίση, πόλεμο και πανδημία. Η φρίκη του πολέμου όμως, στο δυτικό πολιτισμό σήμερα, είναι στο φόντο, στο περιθώριο. Τη βλέπουμε μόνο θολά. Την ακούμε σαν είδηση, τη μαθαίνουμε από τους ανθρώπους που μας της διηγούνται, αλλά δεν παύει να είναι για εμάς κάτι μακρινό. Μόνο εκείνοι που έχουν ζήσει την απόλυτη φρίκη και έχουν δει την καρδιά του σκοταδιού μπορούν να μας πουν τι σημαίνει «μεταναστευτικό» ή «προσφυγικό». Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να ρίξει μια ματιά στο ζήτημα αυτό, γύρω από τον άξονα της εργασίας, μέσα από τις προσωπικές εμπειρίες προσφύγων που ζουν σε δομή φιλοξενίας στους Αγίους Θεοδώρους Κορινθίας. Η πρόσφατη ερευνητική δραστηριότητα για την κατανόηση του ζητήματος του μεταναστευτικού με τη διαδικασία της επιτόπιας έρευνας, έφερε στο προσκήνιο τις διαδικασίες περιθωριοποίησης των προσφύγων, οι οποίες λαμβάνουν χώρα σε τρεις διαφορετικούς τόπους. Στην χώρα προέλευση, στην Τουρκία και στην Ελλάδα. Η ολιστική προσέγγιση του αποκλεισμού των μεταναστών (Ξυπολυτάς 2017) με άξονα την εργασία, εξηγεί τα τρία στάδια, προετοιμασία – τοποθέτηση – εσωτερίκευση, στα οποία χωρίζεται η μεταναστευτική πορεία προς τον κοινωνικό αποκλεισμό, με άξονα την εργασία. Η παραγωγή δεδομένων και η ανάλυσή τους αναπτύχθηκαν ταυτόχρονα με τη θεωρία. Τα αποτελέσματα της έρευνας προέκυψαν από τη χρήση του μοντέλου μελέτης των χρονικών περιόδων που επινοήθηκε για τις ανάγκες της παρούσας. Το στάδιο προετοιμασίας του μεταναστευτικού εργατικού δυναμικού έχει ήδη ξεκινήσει κατά τη δεύτερη χρονική περίοδο, στη χώρα καταγωγής, όταν το κέντρο των βιοτικών προτεραιοτήτων μετατοπίζεται από την εργασία στην ανάγκη για προστασία, και αυτή είναι η τομή η οποία προκαλεί ριζικές μεταβολές στην επαγγελματική σταδιοδρομία. Ενώ σχηματοποιείται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου και τη μετακίνηση των ανθρώπων προς την Τουρκία, και αργότερα την Ελλάδα. Στην Τουρκία η επαγγελματική ταυτότητα για τους περισσότερους συμμετέχοντες της έρευνας είτε απουσιάζει εντελώς είτε διαφοροποιείται. Τα αιτήματα των ανθρώπων αυτών ήταν αρχικά να γίνουν «αόρατοι» για να περάσουν τα σύνορα και μετά να γίνουν «ορατοί» για να ζήσουν με ασφάλεια. Δεν παρατηρήθηκε κανένα ίχνος συλλογικότητας. Δεν έχουν αναπτυχθεί εκτεταμένες κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των διαμενόντων στο ξενοδοχείο, ούτε κάποιας μορφής σύλλογος ή οργανωμένη ομάδα με εκπροσώπους, ώστε να διεκδικούνται τα αιτήματά τους συλλογικά. Συναντώνται αλλά ως διαχωρισμένοι. Η ενότητα που παρατηρείται είναι στο επίπεδο της οικογένειας, της εκτεταμένης ή πολυμελούς οικογένειας. Οι ορατές και αόρατες διαδικασίες και δομές, οι οποίες καθορίζουν τον κοινωνικό αποκλεισμό των προσφύγων, είναι κυρίως η ιδιαίτερα μακρά περίοδος αναμονής εξέτασης του αιτήματος ασύλου, η έλλειψη ουσιώδους επικοινωνίας και η μερική πρόσβαση σε βασικά αγαθά. Η τάση συρρίκνωσης των ανθρώπινων δικαιωμάτων φαίνεται να θριαμβεύει. Όμως, όσο μακροχρόνια είναι η κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι ίδιοι, αν υπολογίσουμε σαν αρχή του πολέμου το έτος 2011 και τη μακρά περίοδο αναμονής στη χώρα μας, άλλο τόσο μακροχρόνια είναι η κρίση στην απασχόληση που ταλανίζει την παγκόσμια οικονομία και την Ευρώπη στην προκειμένη περίπτωση.