Μετασχηματισμοί του λαϊκισμού στην Αργεντινή: η συγκρότηση του “λαού” και του “αντιπάλου” και ο ρόλος της ηγεσίας στον πολιτικό λόγο από το 1945 μέχρι σήμερα

Η παρούσα εργασία εξετάζει τους μετασχηματισμούς του λαϊκισμού στην Αργεντινή μέσα από μια συγκριτική ανάλυση της συγκρότησης του «λαού», του «αντιπάλου» και του ρόλου του/της ηγέτη/-τιδας στον πολιτικό λόγο του Juan Domingo Perón, του Néstor Kirchner, της Cristina Fernández de Kirchner και του Javier Milei. Βασισμένη στο θεωρητικό πλαίσιο της προσέγγισης του Ernesto Laclau, η μελέτη αντιλαμβάνεται τον λαϊκισμό όχι ως συνεκτική ιδεολογία, αλλά ως λογική πολιτικής άρθρωσης που συγκροτεί συλλογικές ταυτότητες μέσω της κατασκευής ενός ανταγωνιστικού δίπολου. Η έρευνα αξιοποιεί την ποιοτική ανάλυση εμβληματικών πολιτικών ομιλιών των υπό εξέταση ηγετών, με στόχο να αναδείξει τους τρόπους, με τους οποίους συγκροτείται το δίπολο «λαός-ελίτ» και πώς ο/η ηγέτης/-τιδα τοποθετείται εντός ή εκτός αυτού. Η διαχρονική σύγκριση επιτρέπει την κατανόηση τόσο της συνέχειας όσο και των μεταβολών της λαϊκιστικής λογικής στο αργεντίνικο πολιτικό σύστημα. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι η ανταγωνιστική δομή του λόγου παραμένει σταθερή, όπως θα ήταν αναμενόμενο στο πλαίσιο της θεωρίας του Ernesto Laclau. Ο «λαός» συγκροτείται ως ηθικά υπέρτερη και πολιτικά αδικημένη ενότητα, ενώ ο «αντίπαλος» ταυτίζεται με μορφές εξουσίας που παρουσιάζονται ως διεφθαρμένες, αποκομμένες ή επιζήμιες για το συλλογικό συμφέρον. Ωστόσο, το περιεχόμενο των κατηγοριών αυτών μετασχηματίζεται σημαντικά. Από τον κοινωνικά και ταξικά προσδιορισμένο «λαό» του κλασικού περονισμού, γίνεται μετάβαση στον θεσμικά αποκαθιστάμενο «λαό» του Néstor Kirchner, στον συγκρουσιακό «λαό» με δικαιώματα της Cristina Fernández de Kirchner και, τελικά, στον ατομοκεντρικό και αντικρατικό «λαό» των παραγωγικών πολιτών του Javier Milei. Αντίστοιχα, η έννοια της «ελίτ» μεταβάλλεται από την «ολιγαρχία» και τον ιμπεριαλισμό σε μια ευρύτερη και ηθικοποιημένη κατηγορία πολιτικής «κάστας». Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο του/της ηγέτη/-τιδας ως σημαντικός μηχανισμός στην άρθρωση του λαϊκισμού. Από την ενσάρκωση του «λαού» στον περονισμό έως τον αντικρατικό «τιμωρό» της ελίτ στον λόγο του Milei, η ηγεσία αναδεικνύεται ως κρίσιμος μηχανισμός συγκρότησης της λαϊκιστικής ταυτότητας. Η μελέτη υποστηρίζει ότι η περίπτωση της Αργεντινής αποτελεί προνομιακό παράδειγμα για τη μελέτη του λαϊκισμού, καθώς επιτρέπει την παρατήρηση της προσαρμοστικότητας της λαϊκιστικής λογικής σε διαφορετικά ιστορικά και ιδεολογικά συμφραζόμενα. Συμβάλλοντας στη σχετική βιβλιογραφία, η εργασία προσφέρει μια ενιαία διαχρονική ανάλυση των μετασχηματισμών του λαϊκισμού εντός του ίδιου εθνικού πλαισίου, αναδεικνύοντας τη διάκριση μορφικής συνέχειας και ιδεολογικού μετασχηματισμού. Παρά τους περιορισμούς που απορρέουν από την εστίαση στον λόγο και όχι στην κοινωνική πρόσληψη, η έρευνα αναδεικνύει νέες κατευθύνσεις διεύρυνσης για περαιτέρω συγκριτικές και εμπειρικές μελέτες σχετικά με τη σχέση λαϊκισμού, ηγεσίας και πολιτικής ταυτότητας.