Η κατασκευή του φύλου της γυναίκας χειρουργού

Οι γυναίκες χειρουργοί είναι μειοψηφία στην Ιατρική. Το φαινόμενο αυτό δεν παρατηρείται μόνο στην Ελλάδα, αλλά αντίθετα είναι παγκόσμιο. Αν και τα τελευταία χρόνια φαίνεται να αλλάζουν οι ισορροπίες και ν’ αυξάνεται ο αριθμός των γυναικών χειρουργών, αυτό γίνεται με εξαιρετικά αργό ρυθμό. Στη χώρα μας οι γυναίκες αποτελούν περίπου το 50% των εισερχομένων στις ιατρικές σχολές ωστόσο μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό από αυτές ακολουθεί κάποια χειρουργική ειδικότητα. Στόχος της εργασίας αυτής είναι να γίνει μία ανθρωπολογική μελέτη της κατασκευής του φύλου του χειρουργού στη χώρα μας. Με βάση τις θεωρίες του Bourdieu και της Butler, στο κείμενο αυτό επιχειρείται ν’ αναλυθούν οι νόρμες μέσα στις οποίες γεννιέται και αναπτύσσεται ο χειρουργός και να διαφωτιστούν οι τυχόν προσαρμογές της γυναίκας χειρουργού. Ειδικά εξετάζεται εάν αποκτά αυτά που θεωρούνται «ανδρικά» χαρακτηριστικά και αποποιείται τα γνωστά ως «γυναικεία» προκειμένου να γίνει αποδεκτή «επί ίσοις όροις» στον επαγγελματικό της και όχι μόνο κόσμο. Στο κείμενο αυτό παρουσιάζεται η σχετική διεθνής και μη βιβλιογραφία καθώς και τα αποτελέσματα από ελεύθερες συνεντεύξεις που πήρα από έξι γυναίκες συναδέλφους μου. Οι γυναίκες χειρουργοί είναι ένα απτό παράδειγμα για το πως το φύλο αποτελεί μια αυθαίρετη πολιτισμική σύμβαση η οποία καθίσταται κανονιστική, αφού ορίζει και παράγει μια σειρά από εγκλεισμούς και αποκλεισμούς στα υποκείμενα. Στην θεωρία του Bourdieu το πεδίο των κανονιστικών προτύπων προυπάρχει του υποκειμένου και οι νόρμες της έμφυλης ταυτότητας υπάρχουν πριν καν τη γέννησή του. Στην επιτελεστική θεωρία της Butler το υποκείμενο δημιουργείται ταυτόχρονα με το πεδίο δίνοντάς του αυτονομία, μέσω της επιτέλεσης αλλά, όχι πλήρη ελευθερία. Η σχέση πεδίου υποκειμένου στην πρώτη περίπτωση είναι σχετικά στενά οριοθετημένη ενώ στη δεύτερη είναι σχέση δυναμικής αλληλεπίδρασης. Σε κάθε περίπτωση, όμως, κανείς δεν αρνείται ότι δεν υπάρχει μια ρυθμιστική ισχύς που οριοθετεί, διαφοροποιεί και σημασιοδοτεί, τα σώματα. Καθώς στο ιατρικό επάγγελμα επαναπροσδιορίζονται και επανακαθορίζονται οι σχέσεις των γιατρών με τους ασθενείς αλλά και με τους συνεργάτες τους, οι γυναίκες φαίνεται να παίζουν καθοριστικό ρόλο και ν αλλάζουν το πρόσωπο της ιατρικής. Και το πρόσωπο της ιατρικής είναι τόσο το θέμα της αρχής και της εξουσίας αλλά και της οργάνωσης ολόκληρου του συστήματος εργασίας. Το αίτημα οι γυναίκες να γίνουν πραγματικά αποδέκτες ως ισότιμα μέλη θα πρέπει ν αλλάξει όλο το πακέτο της ιατρικής της σύγχρονης εποχής.