Εκτός τόπου, εκτός χρόνου, εκτός εαυτού: εκστατικά υποκείμενα σε επιτελεστικές ετεροτοπίες της Αθήνας

Στην παρούσα εργασία, θα εξερευνήσω μια σειρά από επιτελεστικές ετεροτοπίες της Αθήνας, αντλώντας από τον γνωστό όρο του Michel Foucault, που περιγράφει ουτοπίες του παρόντος, αντι-χώρους που αποκαλύπτουν ή/και παραμορφώνουν το είδωλο της καθεστηκυίας πραγματικότητας και των ρυθμιστικών προτύπων, προκρίνοντας συγχρόνως μια ρήξη με την ευθύγραμμη, κανονιστική χρονικότητα. Συνομιλώντας με συνομιλητές και συνομιλήτριες που έχουν αντιπαρατεθεί με την έμφυλη ή/και σεξουαλική κανονιστικότητα, διερευνώ το πώς έχουν, βιωματικά, αναψηλαφήσει την αίσθηση του να είναι εκτός τόπου (αποκειμενοποιημένοι) και εκτός χρόνου (ερριμμένοι εκτός μιας ετεροκανονικής, αναπαραγωγικής χρονικότητας). Συγχρόνως, εξετάζω το τι σημαίνει να τελούν εκτός εαυτού υπό το πρίσμα της θεωρίας της Judith Butler: ευάλωτοι, τόσο λόγω της καταστατικής τρωτότητάς τους, ως σωματικότητες που δεν μπορούν να νοηθούν παρά μέσω της σχεσιακότητάς τους με άλλες ενσώματες παρουσίες, όσο και εκτεθειμένοι σε ένα είδος κοινωνικοπολιτικής τρωτότητας, που διανέμεται ανισομερώς και διαφορικά σε συγκεκριμένα είδη υποκειμένων. Αντλώντας από την έννοια του συν-αισθήματος [affect] ως την ενέργεια που συνέχει τη συλλογική δράση και τη συντροφικότητα των υποκειμένων αυτών, εξετάζω το πώς σχετίζονται και δραστηριοποιούνται σε ετεροτοπίες, εστιάζοντας, καταρχάς σε έναν από τους πιο παραδειγματικούς τύπους ετεροτοπίας, το θέατρο. Αρχικά, ανατέμνω τρεις περφόρμανς της θεατρικής ομάδας Nova Melancholia και αναλύω το πώς αυτές συνδιαλέγονται με μια σειρά από θεωρητικές αναζητήσεις περί επιτελεστικότητας και κουήρ χρονικότητας. Κατόπιν, στρέφω τον προβολέα μου στις δημόσιες συναθροίσεις και διαμαρτυρίες ως παράδειγμα επιτελεστικών ετεροτοπιών, οι οποίες συγκροτούν μια μετακινούμενη οντότητα, ένα παράδειγμα δημιουργίας της πόλεως στον χώρο της δημόσιας εμφάνισης, όπως θα το έθετε η Hanna Arendt. Αφενός, εξετάζω την έννοια του αγωνιστικού/επιτελεστικού πένθους, που έχει εισαγάγει η Αθηνά Αθανασίου, με αφετηρία τη σειρά εκδηλώσεων που έχουν ακολουθήσει τη δολοφονία του ακτιβιστή Ζακ Κωστόπουλου. Γίνεται ειδική αναφορά στην ντραγκ αποστολή που ταξίδεψε με λεωφορείο στον τόπο ταφής του Ζακ, στην Ιτέα, μεταφέροντας τη συν-αισθηματική ενέργεια της αθηναϊκής κουήρ σκηνής και κουηρεύοντας μια τυπική ελληνορθόδοξη κηδεία. Αφετέρου, εμβαθύνω στη χρήση του τραγουδιού και του χορού στις επιτελεστικές συναθροίσεις ως «εκστατικό» και «αισθητικό» τύπο διαμαρτυρίας, με έμφαση στη φεμινιστική συλλογικότητα Οιστρογόνες. Στον επίλογο, αποπειρώμαι να θίξω το ζήτημα της ανατρεπτικότητας (ή μη) των διαφόρων ετεροτοπιών που έχουν προαναφερθεί. Εντέλει, μολονότι οι εντάσεις μεταξύ αντίστασης και συναίνεσης παραμένουν ισχυρές, βάσει και μιας φουκωικής θεώρησης της εξουσίας, και οι μαρτυρίες των συνομιλητών μου διακρίνονται από αμφιλογίες, καταλήγω ότι κοινή συνισταμένη των παρατιθέμενων ετεροτοπιών αποτελεί η ενεργή παρουσία του ευάλωτου σώματος –ενός σώματος καταστατικά ουτοπικού, όπως είχε γράψει κάποτε ο Foucault– αλλά και ένα οιονεί εορταστικό στοιχείο το οποίο εντοπίζεται σε πληθώρα επιτελέσεων, από τα ντραγκ στοιχεία μιας περφόρμανς μέχρι ένα αντιφωνικό τραγούδι εν είδει «χαρούμενου» πένθους.