Προσπάθειες δημιουργίας ελληνικού τακτικού στρατού 1821-1831: οργάνωση, δράση και λειτουργία

Τα δύο πρώτα σώματα που μπορούν να θεωρηθούν τακτικά είναι ο Ιερός Λόχος του Αλέξανδρου Υψηλάντη και έπειτα το σώμα των «Μαυροφόρων» του Μπαλέστ, το οποίο δημιουργήθηκε στην Καλαμάτα το 1821. Τα σώματα αυτά προσέφεραν ελάχιστα και γρήγορα διαλύθηκαν. Επόμενη προσπάθεια για τη δημιουργία τακτικού στρατού έγινε το 1822, με πρωτοβουλία του Μαυροκορδάτου, ενώ και το Βουλευτικό εκδίδει ψήφισμα, με το οποίο αποδέχεται τη σύσταση τακτικού στρατού. Έτσι, δημιουργείται το πρώτο επίσημο ελληνικό τακτικό σώμα, με διοικητή τον Πιέτρο Ταρέλλα. Ωστόσο, το σώμα αυτό γνώρισε τη συντριβή στη μάχη του Πέτα (4 Ιουλίου 1822). Στη συγκεκριμένη μάχη σκοτώθηκε και ο Ταρέλλα και έτσι η διοίκηση πέρασε στον μέχρι τότε υποδιοικητή, Ντε Κουβερνάντι. Το σώμα, όμως, βρισκόταν σε πολύ άσχημη κατάσταση μετά την βαριά ήττα που είχε υποστεί. Τελικά, δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τα πολλά προβλήματα που αντιμετώπιζε και διαλύθηκε. Τον Ιούλιο του 1824, αφού είχε περάσει πάνω από ένας χρόνος χωρίς τακτικό στρατό, η Κυβέρνηση αποφάσισε την ανασύστασή του. Την αρχηγία αναλαμβάνειαρχικά ο Παναγιώτης Ρόδιος, αλλά τον Ιούλιο του 1825 διοικητής γίνεται ο Κάρολος Φαβιέρος. Ο τελευταίος κατάφερε να διατηρήσει ένα καλό επίπεδο οργάνωσης. Επί των ημερών του, το σώμα συμμετείχε σε αρκετές επιχειρήσεις. Με την έλευση του Ιωάννη Καποδίστρια ως Κυβερνήτη του νέου κράτους (1828), ο Φαβιέρος παραιτήθηκε. Το τακτικό διένυσε μια περίοδο στασιμότητας, λόγω της δυσπιστίας του Κυβερνήτη, ως προς την αξία του. Στη συνέχεια, όμως, με διοικητή τον Καρλ φον Χάιντεκ, το τακτικό αναβαθμίστηκε και προόδευσε, αποτελώντας, μάλιστα, ένα απόλυτα πιστό όργανο στα χέρια του Καποδίστρια. Άλλοι διοικητές του τακτικού στην καποδιστριακή περίοδο ήταν ο Καμίλ Τρεζέλ και ο Μορίς Ζεράρ. Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια, ο τακτικός στρατός βρέθηκε σε άθλια κατάσταση και τελικά διαλύθηκε εντελώς με την έλευση της Αντιβασιλείας (1833). Η πειθαρχεία ήταν κάτι που προσπάθησαν να επιβάλλουν στα σώματά τους όλοι οι προαναφερθέντες διοικητές, καθώς χωρίς αυτή δεν νοείται τακτικός στρατός. Μάλιστα, πολλοί από αυτούς είχαν ορίσει σκληρότατες ποινές για όσους στρατιώτες έκαναν κάποια παράβαση. Γενικά, σε θέματα που αφορούν την τήρηση της τάξης ίσχυε ο γαλλικός στρατιωτικός Κώδικας. Σχετικά με τη στρατολογία, αυτή γινόταν εθελοντικά καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 1821-1831. Βέβαια, από τον Μάιο του 1825 και μετά εισήχθη παράλληλα και η υποχρεωτική στρατολόγηση, με τον ψήφιση του νόμου «Περί απογραφής». Η εφαρμογή του, όμως, αποδείχτηκε δύσκολη υπόθεση. Η εκπαίδευση των σωμάτων των Αλέξανδρου Υψηλάντη, Μπαλέστ και Ταρέλλα ήταν σύντομη και ελλιπής. Είχαν μόνο βασικές γνώσεις πάνω στις αρχές της ευρωπαϊκής τακτικής. Η κατάσταση βελτιώθηκε ως έναν βαθμό επί Ρόδιου, ενώ γίνεται αρκετά καλή επί Φαβιέρου, ο οποίος χρησιμοποιεί Γάλλους αξιωματικούς ως εκπαιδευτές. Την εποχή του Καποδίστρια πραγματοποιήθηκε η πιο μεθοδική εκπαίδευση, καθώς υπήρξε μέριμνα και για τη σωστή κατάρτιση των αξιωματικών, με την ίδρυση της Σχολής Ευελπίδων. Δύο από τα βασικά χαρακτηριστικά των τακτικών σωμάτων είναι η ομοιόμορφη ένδυση και ο ενιαίος οπλισμός. Ο Ιερός Λόχος, λοιπόν, και το τάγμα του Μπαλέστ είχαν μαύρη, ευρωπαϊκού τύπου στολή. Ωστόσο, το σώμα του Ταρέλλα είχε ανομοιόμορφη ένδυση, λόγω των οικονομικών δυσχερειών. Ανομοιόμορφη ένδυση είχε αρχικά και το σώμα του Κουβερνάντι, το οποίο όμως λίγο αργότερα ντύθηκε με ομοιόμορφη ελληνική ενδυμασία. Η ενδυμασία αυτή διατηρήθηκε και επί Ρόδιου. Από τον Φαβιέρο και έπειτα το τακτικό σώμα ήταν πάντα ενδεδυμένο με ευρωπαϊκού τύπου στολές. Οι στρατιώτες όλων των τακτικών σωμάτων ήταν εφοδιασμένοι με λογχοφόρα τυφέκια. Ο Ιερός Λόχος και οι «Μαυροφόροι» του Μπαλέστ είχαν μια παρόμοια τρίχρωμη σημαία (μαύρο - άσπρο - κόκκινο). Το 1822 η Εθνοσυνέλευση ψηφίζει την γαλανόλευκη σημαία με τον σταυρό ως επίσημη σημαία των Ελλήνων. Η σημαία αυτή δόθηκε και στα τακτικά σώματα. Η διοικητική μέριμνα αφορά την συνδυασμένη προσπάθεια του στρατού και της κεντρικής εξουσίας, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία του στρατεύματος (π.χ. μισθοτροφοδοσία). Στον τομέα αυτόν υπήρξαν πολλά προβλήματα, πολλά από τα οποία λύθηκαν την εποχή του Καποδίστρια.Ένα σημαντικό στοιχείο των τακτικών σωμάτων ήταν οι φιλέλληνες. Αυτοί αποτέλεσαν αναπόσπαστο και οργανικό κομμάτι των πρώτων προσπαθειών. Η συμβολή τους υπήρξε πραγματικά απαραίτητη. Σε ό,τι αφορά τις κοινωνικοπολιτικές του εκφάνσεις, ο στρατός υπήρξε ένα βήμα προς τη νεωτερικότητα, καθώς η σύστασή του συμβαδίζει με τη δημιουργία του εθνικού κράτους. Επίσης, αποτελεί και μια προσπάθεια της ιθύνουσας πολιτικής τάξης να αποκτήσει το «μονοπώλιο» της οπλικής ισχύος.