Η εφαρμογή της εθνικής ενεργειακής πολιτικής στην περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και στην Περιφέρεια Ηπείρου: συγκριτική μελέτη

Η μελέτη του ζητήματος της ενέργειας και της βιώσιμης διαχείρισής της, στο χώρο της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και της Περιφέρειας Ηπείρου, είναι το αντικείμενο της παρούσας διπλωματικής εργασίας. Στόχος της, είναι η καταγραφή των όσων πραγματοποιήθηκαν και καταγράφηκαν στον τομέα της ενεργειακής διαχείρισης στις δυο περιφέρειες, κατά πόσο έχει αξιοποιηθεί το θεσμικό-νομικό πλαίσιο και ο βαθμός εναρμόνισης της παραγωγής και διαχείρισης της ενέργειας με τις αρχές της αειφορίας και της βιωσιμότητας. Επίσης εξετάζονται οι πιθανές δυνατότητες που υφίστανται για περαιτέρω δράσεις άσκησης ενεργειακής πολιτικής στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και στην Περιφέρεια Ηπείρου, ώστε να καλυφθούν οι ενεργειακές ανάγκες των περιοχών και οι υποχρεώσεις της τοπικής κοινωνίας να είναι σεβαστές ως προς την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρησης των φυσικών πόρων. Η ανθρωπότητα τα τελευταία χρόνια, βρίσκεται αντιμέτωπη με πολύπλοκα ζητήματα, τα οποία συνήθως έχουν λύσεις αντικρουόμενες μεταξύ τους. Από την μια πλευρά συναντάται η οικονομική ανάπτυξη (εκμετάλλευση φυσικών και ενεργειακών πόρων) και από την άλλη πλευρά τα προβλήματα που εμφανίζονται από αυτή την μονομερή ανάπτυξη (ρύπανση περιβάλλοντος, κατασπατάληση πόρων κλπ). Σε αυτό το αδιέξοδο έρχεται να δώσει λύση αυτό που έχουμε ορίσει ως «βιώσιμη/αειφόρο ανάπτυξη», δηλ. την ανάπτυξη η οποία προσπαθεί να συνδυάσει την οικονομική ανάπτυξη με εκείνη της προστασία του περιβάλλοντος και της διατήρηση των φυσικών πόρων, με σεβασμό και αξιοποίηση της κοινωνίας. Πλήθος νομικών κειμένων τόσο σε διεθνές – ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο έχουν υπάρξει αναφορικά με τις αρχές της βιώσιμης/αειφόρου ανάπτυξης. Επίσης από πολύ νωρίς τα ζητήματα ενεργειακής διαχείρισης και κυρίως οι Α.Π.Ε. έχουν υπάρξει αντικείμενο ενίσχυσης από τα ευρωπαϊκά και εθνικά χρηματοδοτικά προγράμματα. Η εθνική ενεργειακή πολιτική, πλήρως εναρμονισμένη με τις ευρωπαϊκές επιταγές, έχει αναδείξει ως ζητήματα υψίστης προτεραιότητας και σημασίας τον περιορισμό της χρήσης των συμβατικών πηγών ενέργειας, την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, την προώθηση της ενεργειακής αυτονομίας, την αύξηση της ενεργειακής αποδοτικότητας και εξοικονόμησης, την αντιμετώπιση προβλημάτων που σχετίζονται με το περιβάλλον αλλά και την πρόληψη τους. H ενέργεια αποτελεί σημαντική παράμετρο της έννοιας της βιώσιμης ανάπτυξης και αυτό αποδεικνύεται λόγω του ότι με την αξιοποίηση της ενέργειας κινούνται οι υπόλοιπες δραστηριότητες (οικονομικές, παραγωγικές) και η μη ορθολογική αξιοποίησή της προκαλεί όλα τα προαναφερόμενα προβλήματα. Τα προβλήματα που δημιουργούνται από την μονομερή ανάπτυξη έρχονται να επιλυθούν ή να αποκατασταθούν μέσα από το θεσμικό ή το πολιτικό επίπεδο, ενώ η πρακτική αντιμετώπιση έρχεται μέσα από την εξοικονόμηση των συμβατικών μορφών ενέργειας και με την εισαγωγή «καθαρών» και «φιλικών» προς το περιβάλλον πηγών ενέργειας. Στην κατηγορία των συμβατικών μορφών ενέργειας συγκαταλέγονται ο άνθρακας, το πετρέλαιο, στην κατηγορία των «καθαρών πηγών», το φυσικό αέριο, και στις «φιλικές πηγές», όπου ανήκουν οι Α.Π.Ε., η ηλιακή ενέργεια, αιολική ενέργεια, η γεωθερμία, η βιομάζα και η υδατική ενέργεια. Η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας κατέχει κεντροβαρή θέση στον ελλαδικό χώρο και ενδιάμεση θέση μεταξύ των δύο μεγαλύτερων αναπτυξιακών πόλων της χώρας (Αττική, Θεσσαλονίκη). Από την περιοχή διέρχεται ο κύριος εθνικός άξονας ανάπτυξης, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες ανάπτυξης. Η άμεση γειτνίαση με τον ισχυρότερο πόλο ανάπτυξης της Ελλάδας, την Αττική, συνεπάγεται την αποκόμιση σημαντικών αναπτυξιακών ωφελειών, αλλά και πολλών προβλημάτων. Οι ωφέλειες αφορούν στην αύξηση της ζήτησης των παραγόμενων από την Περιφέρεια προϊόντων και υπηρεσιών, την χωροθέτηση παραγωγικών δραστηριοτήτων, την εγγύτητα στα κέντρα λήψης αποφάσεων, τη δυνατότητα αξιοποίησης ερευνητικών φορέων και εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, την αξιοποίηση των μεταφορικών υποδομών της Αττικής, κ.α. Τα προβλήματα και οι κίνδυνοι συνδέονται με την αλόγιστη χρήση φυσικών πόρων της Στερεάς Ελλάδας για κάλυψη αναγκών της Αττικής, τη μόνιμη μετακίνηση αξιόλογου ανθρώπινου δυναμικού προς την Αττική, τη μεταφορά ρυπογόνων δραστηριοτήτων από την Αττική προς την περιφέρεια, την αδυναμία ανταγωνισμού των τοπικών αγορών κ.α Η Περιφέρεια της Ηπείρου είναι μια περιοχή της χώρας, η οποία καλείται να αντιμετωπίσει σοβαρές αναπτυξιακές προκλήσεις ( η περιοχή βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο της μετατροπής της, όπου μια από τις φτωχότερες περιφέρειες της ελληνικής επικράτειας καλείτε να εξελιχθεί σε κομβικό σημείο διασύνδεσης της χώρας μας με τα Βαλκάνια και τη Δυτική Ευρώπη) και επίσης παρουσιάζει περιβαλλοντικές ιδιαιτερότητες, οι οποίες μερικές φορές πλήγονται λόγω της εγκατάστασης και λειτουργίας μονάδων παραγωγής ενέργειας (συμβατικών και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας). Από την μελέτη των δυο περιοχών, διαπιστώνουμε ότι και οι δυο περιφέρειες διαθέτουν σημαντικές υποδομές στους τομείς της υγείας, της παιδείας, του πολιτισμού, των μεταφορών, των υποδομών κλπ. Και στις δυο περιφέρειες δίνονται ευκαιρίες ανάπτυξης αλλά και οι δυο έρχονται αντιμέτωπες με απειλές. Ως προς την ενεργειακή διαχείριση των δυο περιφερειών, διαπιστώνεται ότι δεν είναι ενεργειακά αυτάρκεις. Η αυτάρκεια μπορεί να καταστεί εφικτή μέσα από τον συνδυασμό παραγωγής ενέργειας από συμβατικές και από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενώ παράλληλα απαιτείται μεταρρύθμιση του υφιστάμενου θεσμικού και χρηματοδοτικού πλαισίου, ώστε οι διαδικασίες αδειοδότησης – λειτουργίας και χρηματοδότησης να είναι λιγότερο γραφειοκρατικές. Επίσης επιθυμητή θεωρείται η συνεργασία των Περιφερειών με τους Ο.Τ.Α και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα των περιοχών στις διαδικασίες ενεργειακού σχεδιασμού. Τέλος απαιτείται τα έργα Α.Π.Ε. να είναι ενταγμένα σε ευρύτερες αναπτυξιακές δραστηριότητες. Εν κατακλείδι, να τονιστεί η δυναμικότητα τόσο της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας όσο και της Ηπείρου για επιτυχημένη ενεργειακή πορεία και αυτάρκεια στο μέλλον.