Η αντανάκλαση του μεγαλοϊδεατικού πνεύματος στο αφηγηματικό έργο του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή

Ο Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής αποτελεί φαινόμενο πολυπραγμοσύνης του 19ου αιώνα. Το ραγκαβικό έργο παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον ως προς τις πολιτισμικές συντεταγμένες του, την ποικιλία, το εύρος, τις επιδράσεις που άσκησε στη συνέχεια αλλά κυρίως ένεκα της ιδιότητάς του να λειτουργεί ως κάτοπτρο μιας εξιδανικευμένης αντανάκλασης των εθνικών οραμάτων. Η πολυπραγμοσύνη του Ραγκαβή επομένως είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιδιαιτερότητα της εκάστοτε ιστορικής συγκυρίας. Από αυτήν την άποψη, η επιδίωξη του «εθνικώς επωφελούς» ανευρίσκεται στο σύνολο του έργου του. Με αυτές τις σκέψεις ως εναρκτήριο ερέθισμα, η παρούσα εργασία επιχειρεί να αναδείξει τις ιδεολογικές προεκτάσεις του συγγραφικού έργου του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή, ώστε να διαφανεί αφενός ο βαθμός κατά τον οποίο το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι της εποχής επηρέασε και αποτυπώθηκε στο έργο του και αφετέρου, ο τρόπος με τον οποίο ο ιδεολογικός κόσμος των χαρακτήρων προσδιορίζεται με βάση τον ιδεολογικό κόσμο και τις επιλογές του ίδιου του συγγραφέα, δεδομένου ότι η μυθοπλασία αποτελεί ένα ακόμη μέσο που επιτρέπει στο Ραγκαβή να διατυπώσει τις ιδεολογικές του προτάσεις σχετικά με ζητήματα καθολικότερης ή και πιο επίκαιρης υφής. Συγκεκριμένα, παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο εντάσσονται τα στοιχεία του μεγαλοϊδεατικού ονείρου στον πλασματικό κόσμο των έργων του. Mελετώντας το σύνολο του έργου του Ραγκαβή βρισκόμαστε πολύ συχνά μπροστά στη διαπίστωση ότι κάθε εκδοτική κίνηση του συγγραφέα υπαγορεύεται από συγκεκριμένες ιδεολογικές ανάγκες, είναι καλά μελετημένη και πολλές φορές βρίσκεται σε συνάφεια με τα πολιτικά δρώμενα της εποχής. Η ανίχνευση της ιδεολογικής ταυτότητας των κειμένων καθώς και των διαπλοκών τους με τα κεντρικά πολιτικά αιτήματα της εποχής μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στη διεπιστημονική μελέτη σύνθετων και κρίσιμων ζητημάτων όπως είναι η συγκρότηση της εθνικής ιδεολογίας. Πολλές φορές οι παρεμβάσεις και τα σχόλια του αφηγητή περιέχουν γενικές προτάσεις που υπερβαίνουν τα όρια της μυθοπλασίας και αναφέρονται στον πραγματικό κόσμο. Οι παρεμβάσεις αυτές επεξηγούν τις πράξεις ενός χαρακτήρα, προαναγγέλλουν ένα γεγονός ή και θεμελιώνουν την αφηγηματική επιλογή. Επιπλέον, αποκαλύπτουν την ιδεολογία και την κοσμοθεωρία του αφηγητή, το σύστημα των αρχών βάσει των οποίων αξιολογεί τα γεγονότα και τους πλασματικούς χαρακτήρες. Η λειτουργία τους όμως δεν περιορίζεται μόνο στο επίπεδο της αφήγησης αλλά αποτελούν ένα σημείο σύνδεσης της μυθοπλασίας με την πραγματικότητα ή με τον κόσμο αναφοράς των αναγνωστών. Ο αφηγητής και οι πλασματικοί χαρακτήρες αποτελούν μονάδες που υποτάσσονται στις ανάγκες της πλοκής και η πλοκή εξυπηρετεί συγκεκριμένους ιδεολογικούς σκοπούς. Τα τρία βασικά συστατικά στοιχεία των αφηγημάτων, όπως η πλοκή, οι χαρακτήρες και ο αφηγητής συνδέονται μεταξύ τους προβάλλοντας την ιδεολογική θέση του Ραγκαβή για τα τεκταινόμενα της εποχής του. Αντικείμενο της εν λόγω μελέτης λοιπόν, αποτελεί η προβολή της αντανάκλασης του μεγαλοϊδεατικού πνεύματος στην εργογραφία του Ραγκαβή σε αντιπαραβολή με την πολιτική και διπλωματική του ιδιότητα.