Προστατευόμενα πρόσωπα και η πρόσφατη νομολογία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για το Κονγκό και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία

Οι σύγχρονες προκλήσεις παρουσιάζουν το ξέσπασμα μη διεθνών ενόπλων συρράξεων, στις οποίες τουλάχιστον το ένα μέρος της σύρραξης είναι ένας μη κρατικός δρών. Στην περίπτωση αυτή το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο προστατεύει τα άτομα που δε συμμετέχουν ενεργά ή άμεσα στις εχθροπραξίες ή έπαυσαν να συμμετέχουν επειδή τέθηκαν εκτός μάχης για οποιοδήποτε λόγο. Οι προβληματισμοί απέναντι στην προστασία των προσώπων, στο πλαίσιο των μη διεθνών ενόπλων συρράξεων, ξεκίνησαν από τα σύγχρονα γεγονότα, τα οποία παρουσιάζουν την ύπαρξη βίας ανάμεσα και στα μέλη των ενόπλων ομάδων μεταξύ τους. Συγκεκριμένα οι ένοπλες ομάδες ως μέρη των εμφύλιων συρράξεων, πέρα από τα εγκλήματα πολέμου ή εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διαπράττουν με κυριότερα θύματα τον άμαχο πληθυσμό, προβαίνουν και σε άλλες παραβιάσεις του ΔΑΔ. Έτσι, στρατολογούν παιδιά κάτω των δεκαπέντε ετών, χρησιμοποιώντας τα στη διεξαγωγή των εχθροπραξιών, ενώ πολλές φορές τα μετατρέπουν σε θύματα σεξουαλικής βίας μέσα στην ομάδα. Οι συρράξεις μη διεθνούς χαρακτήρα που έλαβαν χώρα τα τελευταία έτη στο Κονγκό και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία έχουν να επιδείξουν πληθώρα παραβιάσεων του ΔΑΔ, με θύματα μέλη ενόπλων ομάδων από εγκλήματα μελών της ίδιας ομάδος, οδηγώντας τους υπεύθυνους στο κατώφλι του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Δεδομένου ότι η παραδοσιακή αντίληψη ‘’θέλει’’ το ΔΑΔ να προστατεύει τα πρόσωπα που έχουν βρεθεί στα χέρια του εχθρού, το βασικό ερώτημα που διέπει την συγκεκριμένη εργασία είναι το ποια είναι τα όρια προστασίας των προσώπων στις εμφύλιες συρράξεις και πώς η διεθνής ποινική νομολογία έχει διαμορφώσει το καθεστώς προστασίας τους, από τη σύναψη των Συμβάσεων της Γενεύης (1949) μέχρι σήμερα. Εφόσον το ΔΑΔ απευθύνει την προστασία του στα πρόσωπα που δε συμμετέχουν ενεργά στις εχθροπραξίες, παρεπόμενο ζήτημα που ερευνάται είναι αυτό της ενεργούς και άμεσης ή έμμεσης συμμετοχής στις εχθροπραξίες. Η έμφυτη αδυναμία ορισμού των προστατευόμενων προσώπων των εμφύλιων συρράξεων έγκειται στην απαίτηση για προστασία από πολίτες της ίδιας υπηκοότητας ή ακόμα και της ίδιας ομάδας στην οποία μάχονται. Και ενώ το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία, έθεσε για πρώτη φορά ως κριτήριο προστασίας, όχι την εθνικότητα αλλά αυτό της εθνότητας και πραγματικής υπακοής, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο επέκτεινε ακόμη περισσότερο την προστασία των ατόμων απέναντι και σε παραβιάσεις μελών της ίδια ένοπλης ομάδας και τις χαρακτήρισε ως εγκλήματα πολέμου. Ωστόσο το ζήτημα της προστασίας αυτής εξακολουθεί να παραμένει νομικά ανοικτό και οι νομολογιακές εξελίξεις αναμένονται.