Προστασία πολιτιστικού περιβάλλοντος. Θεωρητική και νομολογιακή προσέγγιση: "αρχιτεκτονική κληρονομιά". Παραδοσιακοί οικισμοί και διατηρητέα κτίρια.Η περίπτωση της νήσου Χίου

Στο πλαίσιο της μελέτης του ευρύτατου τομέα του πολιτιστικού περιβάλλοντος, η διατριβή τούτη, ερευνά τον ειδικότερο τομέα της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς με επίκεντρο του παραδοσιακούς οικισμούς, τα διατηρητέα κτίρια, καθώς και την ιδιαίτερη περίπτωση της νήσου Χίου. Η Αρχιτεκτονική Κληρονομιά, αναφέρεται στη μορφή εκείνη του πολιτιστικού περιβάλλοντος, η οποία συνδέεται με το χώρο, αποτελώντας μαρτυρία της ατομικής και συλλογικής ύπαρξης και δραστηριότητας του ανθρώπου καθώς και έκφραση της πνευματικής και καλλιτεχνικής εξέλιξης του. Η βασική της λειτουργία, είναι να προάγει την ανθρώπινη μνήμη και να λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος του παρόντος με το παρελθόν. Η δε ιστορική μνήμη, την οποία υπηρετεί το σύνολο της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς, έχει διττό ρόλο. Από τη μια πλευρά λειτουργεί ως αρχείο, που παρέχει απτές αποδείξεις για μια εποχή, για το περιβάλλον, τους ανθρώπους και τις δραστηριότητες τους και από την άλλη κατέχει ρόλο διδασκάλου, αφού αποτελεί δεξαμενή στοιχείων, που ίσως και σήμερα, απαντούν σε ορισμένες ανάγκες του ανθρώπου και της κοινωνίας ή παρουσιάζουν τους τρόπους με τους οποίους οι ίδιες ανάγκες απαντήθηκαν σε άλλες κοινωνίες και άλλες εποχές. Οι ελληνικοί παραδοσιακοί οικισμοί και τα διατηρητέα μνημεία αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς της χώρας μας. Πρόκειται για οικισμούς με ιδιαίτερη ιστορική, πολεοδομική, αρχιτεκτονική, λαογραφική, κοινωνική και αισθητική φυσιογνωμία. Η υποβάθμιση του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος - λόγω σύγχρονων φαινομένων όπως η διόγκωση των αστικών κέντρων, η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, η ανάπτυξη του μαζικού τουρισμού κ.α. - προκάλεσε σημαντικές αλλοιώσεις στους οικισμούς. Το γεγονός αυτό, δημιούργησε την ανάγκη προστασίας τους και οδήγησε στη δημιουργία ενός σύνθετου αλλά ιδιαίτερα προβληματικού θεσμικού πλαισίου για τη ρύθμιση της προστασίας των παραδοσιακών οικισμών και διατηρητέων μνημείων. Στη μελέτη αρχικά επιχειρείται η εννοιολογική προσέγγιση αναφορικά με τον όρο πολιτιστικό περιβάλλον μέσα από τη μελέτη θεσμικών κειμένων. Εν συνεχεία, μελετάται η προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος σε συνάρτηση με την προστασία της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς σε νομοθετικό και νομολογιακό επίπεδο. Επιχειρείται, εκτενής επισκόπηση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου και διερευνώνται οι διυπουργικές σχέσεις των συναρμόδιων Υπουργείων. Εντοπίζονται οι σοβαρές αδυναμίες του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου και παρουσιάζονται προτάσεις αντιμετώπισης της υφιστάμενης κατάστασης και εναλλακτικοί τρόποι λειτουργίας. Επιπρόσθετα, στο πλαίσιο μια συγκριτικής μελέτης ιστορικών τόπων της Ευρώπης, ερευνώνται Ευρωπαϊκά πρότυπα προστασίας και διαχείρισης της Αρχιτεκτονικής και εν γένει Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Τέλος, ιδιαίτερο τομέα έρευνας στη διατριβή, αποτελεί η Αρχιτεκτονική Κληρονομιά της νήσου Χίου και η ανάγκη προστασία της. Η επιλογή της νήσου ως παράδειγμα ανάγκης ουσιαστικής προστασίας έγινε βάσει σημαντικών κριτηρίων όπως η μοναδικότητα των παραδοσιακών οικισμών της, η συμβολή της νήσου στην ιστορία της Ελλάδας, ο θρησκευτικός και πνευματικός πλούτος του τόπου, η σχέση των παραδοσιακών οικισμών και εν γένει της Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς του τόπου με το φυσικό περιβάλλον καθώς και η σημερινή εξελικτική δύναμη της νήσου. Στο πλαίσιο δε της μελέτης της νήσου αναφορικά με την ανάγκη ουσιαστικής προστασίας της, θεμελιώνεται πρωτότυπα, η πρόταση ανακήρυξης της σε "Ιερά νήσο" και αναλύονται οι θετικές της συνέπειες.