Μεταναστευτική πολιτική και κοινωνική εργασία: απόψεις και εμπειρίες κοινωνικών λειτουργών εργαζόμενων στο πεδίο του προσφυγικού

Διαχρονικά, η διαχείριση του φαινομένου της μετανάστευσης από τα κράτη που αποτελούν ενδιάμεσο ή τελικό προορισμό των ανθρώπων που μετακινούνται, έχει απομακρυνθεί από την αξία της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και με την επικράτηση νεοφιλελεύθερων αντιλήψεων έχει μετουσιωθεί σε ανάγκη για προστασία και ασφαλειοποίηση. Η ερμηνεία των κρατών ότι η μετανάστευση αποτελεί πρόβλημα ή κρίση, η οποία χρήζει άμεσης επίλυσης, έχει οδηγήσει στη χάραξη αποτρεπτικών και εξαντλητικών για τα άτομα πολιτικών, τόσο κατά την προσπάθεια άφιξης στις χώρες υποδοχής όσο και μετά την εγκατάστασή τους. Στην παρούσα εργασία αναλύονται τα βασικά σημεία της μεταναστευτικής πολιτικής που εφαρμόζονται από το ελληνικό κράτος, σε συνδυασμό με τα μέτρα που ορίζονται από την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική. Οι πολιτικές αυτές αφορούν τους τομείς της ασφαλειοποίησης των συνόρων, και τις διαδικασίες υποδοχής και ένταξης των ατόμων. Παράλληλα, επιχειρείται η ανάδειξη του αντίκτυπου που έχουν οι εν λόγω πολιτικές στους/στις πρόσφυγες/μετανάστες/ριες, αλλά και στους/στις επαγγελματίες που καλούνται να ανταποκριθούν στις ανάγκες των ατόμων, όπως είναι οι κοινωνικοί/ές λειτουργοί. Λαμβάνοντας υπόψη το πλαίσιο καταπίεσης που διαμορφώνεται μέσα από την εφαρμογή αντιμεταναστευτικών πολιτικών, αντίστοιχη καταπίεση μπορεί να βιώνουν και οι κοινωνικοί/ές λειτουργοί, οι οποίοι/ες, βέβαια, ενδέχεται να συμβάλλουν στη διατήρηση και αναπαραγωγή της. Έτσι, στα πλαίσια της εργασίας διεξήχθη ποιοτική έρευνα με σκοπό την εις βάθος κατανόηση των απόψεων και των εμπειριών των κοινωνικών λειτουργών που εργάζονται στο πεδίο του προσφυγικού στην Ελλάδα, αναφορικά με τη μεταναστευτική πολιτική, αλλά και τον ρόλο τους. Πραγματοποιήθηκαν οκτώ (8) συνεντεύξεις με κοινωνικούς/ές λειτουργούς οι οποίοι/ες εργάζονται σε Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) που δραστηριοποιούνται στο εν λόγω πεδίο, και όπως διαφάνηκε από τα δεδομένα της έρευνας, οι συνεντευξιαζόμενοι/ες εκφράζουν αρνητική γνώμη για τις πολιτικές μετανάστευσης που εφαρμόζονται, οι οποίες εκτός από το ότι φέρουν αρνητικές συνέπειες για τα εξυπηρετούμενα άτομα, επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο εργασίας των κοινωνικών λειτουργών. Ο τερματισμός προγραμμάτων ένταξης, το κλείσιμο οργανώσεων, η μείωση στις χρηματοδοτήσεις για το προσφυγικό, έχουν ως αποτέλεσμα την περιορισμένη δυνατότητα ανταπόκρισης των κοινωνικών λειτουργών στις ανάγκες των ατόμων. Ωστόσο, οι συμμετέχοντες/ουσες της έρευνας δεν αναγνωρίζουν ή δεν βιώνουν τον ρόλο τους ως καταπιεστικό, αφού περιγράφουν ότι κάνουν το καλύτερο που μπορούν για τα άτομα που εξυπηρετούν. Μάλιστα, προβαίνουν σε δράσεις συνηγορίας και διεκδίκησης των δικαιωμάτων των εξυπηρετούμενων, οι οποίες όμως δεν λαμβάνονται υπόψη από τους θεσμούς χάραξης πολιτικών. Μέσα από την παρούσα εργασία προτείνεται η χρησιμότητα της αντικαταπιεστικής προσέγγισης στην κοινωνική εργασία, η οποία προϋποθέτει την κριτική συνειδητοποίηση των κοινωνικών λειτουργών σχετικά με τον ρόλο τους, και προωθεί την ανάληψη δράσεων με σκοπό την κοινωνική αλλαγή και την κοινωνική δικαιοσύνη.