Η εξιδανίκευση και η αμφισβήτηση του Νεοφιλελευθερισμού 1989-2008

Η παρούσα εργασία επιχειρεί να αναδείξει το σύνολο των υλικών συνθηκών και των δομικών μετασχηματισμών του καπιταλιστικού συστήματος από την κρίση της μεταπολεμικής εποχής στη δεκαετία του 1970 μέχρι και τις μέρες μας. Μέσα από την περιοδολόγηση στα ιστορικά γεγονότα και στα κυρίαρχα ιδεολογικοπολιτικά ρεύματα της εποχής μας δίνεται η ευκαιρία να διαμορφώσουμε ένα συνεκτικό και πραγματολογικό πλαίσιο ερμηνείας των συνταρακτικών εξελίξεων του σήμερα. Αναμφίβολα, εξέχουσα θέση στην ανάλυσή μας κατέχει ο νεοφιλελευθερισμός, ως εκείνη η οικονομικο-πολιτική θεωρία που επιλέχθηκε ή επιβλήθηκε σαν απάντηση στην παγκόσμια κρίση των ετών της δεκαετίας του 1970. Η διπλωματική εργασία διαιρείται σε έξι κεφάλαια με προφανή στόχο να εξυπηρετήσει όσο το δυνατόν καλύτερα την ανάλυση και τεκμηρίωση των θεωρητικών της αναζητήσεων. Συγκεκριμένα, στο πρώτο παρατίθεται η εξέλιξη των ιδεολογικών ρευμάτων του φιλελευθερισμού και η συμβολή τους στην πολιτική και οικονομική οργάνωση του κράτους. Η ενασχόληση με τη φιλελεύθερη παράδοση κρίνεται αναγκαία προκειμένου να κατανοήσουμε το πλαίσιο συγκρότησης των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και να αποκωδικοποιήσουμε τη θεωρία του νεοφιλελευθερισμού. Άλλωστε, ο ίδιος ο όρος “Νεοφιλελευθερισμός” υποδηλώνει την επαναδιαπραγμάτευση ή επαναφορά ενός παλαιότερου προτύπου. Στο δεύτερο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στη “χρυσή εποχή” του καπιταλισμού που ακολούθησε στα μεταπολεμικά χρόνια με την εφαρμογή των κεϊνσιανών οικονομικών πολιτικών. Επιπλέον, δίνεται ιδιαίτερο βάρος στις αντικειμενικές συνθήκες της οικονομικής κρίσης της δεκαετίας του 1970 που οδήγησαν στη σταδιακή αποδόμηση του κεϊνσιανού-ορθολογικού οικονομικού μοντέλου. Στο τρίτο κεφάλαιο, παρουσιάζεται το ιδεολογικό περίγραμμα του νεοφιλελευθερισμού · ο τρόπος που θεμελιώθηκαν αξιωματικά οι έννοιες του ατομικισμού και της ελεύθερης οικονομίας, καθώς επίσης και τα κυριότερα σημεία της αναλυτικής προσέγγισης των εκπροσώπων του (ιδιαίτερα των M. Friedman και F.A. Hayek) που τον κατέστησαν ένα συνεκτικό και κυρίαρχο ιδεολογικό ρεύμα. Στη συνέχεια, αναπτύσσεται η αντεπίθεση του κεφαλαίου και η επέλαση του νεοφιλελευθερισμού στο παγκόσμιο στερέωμα με πρωτεργάτες τα παιδιά του Σικάγο και τους πολιτικούς-σύμβολα της συντηρητικής αντεπανάστασης, τη Μ. Thatcher και τον R. Reagan. Το τέταρτο κεφάλαιο ασχολείται με τη στενή σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης και στην πρακτική εφαρμογή των νεοφιλελεύθερων προταγμάτων. Γίνεται αναλυτική αναφορά στη “Συναίνεση της Ουάσινγκτον” και το πως αυτή αποτέλεσε το θεωρητικό υπόβαθρο της παγκόσμιας κατίσχυσης του νεοφιλελευθερισμού. Όπως επίσης και στα αίτια της κατάρρευσης του υπαρκτού σοσιαλισμού και της μετάλλαξης της Ευρωπαϊκής Σοσιαλδημοκρατίας. Το πέμπτο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην πληθώρα των οικονομικών κρίσεων που έχουν εκδηλωθεί στα χρόνια της νεοφιλελεύθερης διακυβέρνησης. Στο έκτο κεφάλαιο, το οποίο είναι και το μεγαλύτερο σε έκταση, χαρτογραφούνται αναλυτικά οι διάφορες φάσεις και τα αίτια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008. Αναλύεται η μετάβαση από τη χρηματοπιστωτική στην κρίση χρέους των κρατών και επιχειρείται μια πρώτη αποτίμηση των επιπτώσεων του οικονομικού κραχ. Τέλος, δεδομένης της έντονης αμφισβήτησης προς το νεοφιλελεύθερο δόγμα, σκιαγραφούνται μέσω μίας κριτικής προσέγγισης οι εναλλακτικές προτάσεις πολιτικής και οικονομικής οργάνωσης.