Επικοινωνιακή και μαθησιακή αξιοποίηση του παιδικού σχεδίου σε ένα σχολείο για όλους

Η παρούσα μελέτη έχει στόχο, αφενός μεν να παρουσιάσει το ρόλο του σχολείου στη σημερινή εποχή, η οποία υφίσταται ποικίλες αλλαγές και έχει καταστήσει το σημερινό σχολείο ένα Σχολείο Για Όλους ενταξιακό/συμπεριληπτικό και πλουραλιστικό, που ακολουθεί τις κοινωνικές εξελίξεις, αφετέρου να διερευνήσει την αξιοποίηση, μιας συγκεκριμένης μορφής διδασκαλίας, του παιδικού σχεδίου, στην εκμάθηση της ορθογραφίας από παιδιά δημοτικού. Συγκεκριμένα, παρουσιάζεται ο ρόλος του νέου σχολείου σήμερα, εστιάζοντας τόσο στο ρόλο του δασκάλου και στις καινοτόμες διδακτικές μεθόδους, που οφείλει να χρησιμοποιεί για μια αποτελεσματική διδασκαλία, όσο και στο ρόλο των μαθητών του σημερινού σχολείου. Αναλύονται τα εμπόδια που παρουσιάζονται στην επίτευξη του ρόλου του νέου Σχολείου Για Όλους, το διαφοροποιημένο αναλυτικό πρόγραμμα για τους αλλοδαπούς μαθητές και για τους μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και παρατίθενται προτάσεις για νέα ευέλικτα αναλυτικά προγράμματα, και σύγχρονες διδακτικές μεθόδους, κάνοντας προτάσεις για το σχολείο της ένταξης/συμπερίληψης, το οποίο αποτελεί τη βασική μορφή του νέου σχολείου. Εστιάζουμε στην οπτικοποίηση της γνώσης ως μέθοδο διδασκαλίας. Αρχικά επιχειρείται μια ιστορική αναδρομή της οπτικοποίησης, εν συνεχεία αποσαφηνίζεται ο ορισμός της, παρουσιάζεται η θεωρία της μάθησης στον οπτικό αλφαβητισμό, οι θεωρίες της μάθησης και η εικόνα και τέλος τα οφέλη του εικονογραφημένου βιβλίου. Αναλύεται η χρήση της εικόνας στη διδασκαλία, το σκίτσο και το ιχνογράφημα, οι διάφορες τεχνικές εικονογράφησης και τέλος αναλύεται η αποτελεσματικότητα της εικόνας στη διδασκαλία. Παρουσιάζονται τρεις βασικές μεθόδοι διδασκαλίας με τη χρήση εικόνων σε παιδιά με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες. Η μέθοδος Makaton, η οποία στοχεύει στην καλλιέργεια δεξιοτήτων επικοινωνίας, το Σύστημα Επικοινωνίας Μέσω Ανταλλαγής Εικόνων (PECS), το οποίο απευθύνεται σε παιδιά με Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή και τέλος το πρόγραμμα TEACCH, το οποίο επίσης απευθύνεται σε παιδιά με Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή. Το πρακτικό κομμάτι της Διατριβής παρουσιάζει τη μεθοδολογία στην οποία βασίστηκε η διεξαγωγή της έρευνας και τα ευρήματα από την έρευνα. Η παρούσα έρευνα αποφασίστηκε να διεξαχθεί, αφενός λόγω της ειδίκευσης μου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση (τετραετείς μεταπτυχιακές σπουδές) και αφετέρου λόγω της υπηρεσίας μου σε Κέντρο Διάγνωσης και Υποστήριξης Ειδικών Εκπαιδευτικών Αναγκών του Υπουργείου Παιδείας. Συγκεκριμένα, γνωρίζοντας την αποτελεσματικότητα της χρήσης της εικόνας στην εκπαίδευση παιδιών με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή /και Αναπηρία, θέλησα την αποτελεσματικότητα αυτή να τη δοκιμάσω και σε μια «μεικτή» τάξη του τυπικού Δημοτικού Σχολείου, που αποτελεί «Ένα Σχολείο Για Όλους», αφού συνυπάρχουν παιδιά με ή/και χωρίς Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες και παιδιά διαφορετικού πολιτισμικού κεφαλαίου. Η παρούσα έρευνα δράσης και συμμετοχικής παρατήρησης, έχει ως αντικείμενο μελέτης την, εξαιτίας των προβλημάτων εκμάθησης της θεματικής/ιστορικής ορθογραφίας, που παρουσιάζουν τα παιδιά του δημοτικού, αποτελε¬σματικότητα της διδακτικής μεθόδου της οπτικοποίησης διαμέσου της αξιοποίησης της εικόνας (σκίτσο ή/και παιδικό σχέδιο). Τα ερευνητικά ερωτήματα τα οποία μελετώνται στην παρούσα έρευνα είναι: 1. Κατά πόσο η χρήση παιδικών σχεδίων ενδείκνυται και πόσο μπορεί να αξιοποιηθεί σε «μεικτή» τάξη; 2. Κατά πόσο η χρήση παιδικών σχεδίων μπορεί να βοηθήσει στην εκμάθηση του αλφαβήτου; 3. Κατά πόσο η χρήση παιδικών σχεδίων θα ελαχιστοποιήσει το «μπέρδεμα» των γραμμάτων που μοιάζουν γραφωνημικά , ώστε οι μαθητές να αποκτήσουν φωνολογική επίγνωση κατά τη γραφή και την ανάγνωση; 4. Κατά πόσο η χρήση παιδικών σχεδίων μπορεί να συμβάλλει στην εκμάθηση της ιστορικής ορθογραφίας; 5.Κατά πόσο η χρήση παιδικών σχεδίων παρωθεί τη συμμετοχή όλων των μαθητών στην μαθησιακή διαδικασία; 6. Κατά πόσο η χρήση παιδικών σχεδίων βελτιώνει και αναπτύσσει τις κοινωνικο- συναισθηματικές δεξιότητες των παιδιών, για την αρμονική τους συνύπαρξη; Η παρούσα έρευνα, διήρκησε 4 συνεχόμενα διδακτικά έτη, στο ίδιο σχολείο και με σταθερή την Ομάδα Ελέγχου. Συγκεκριμένα, τα διδακτικά έτη: 2006-07, 2007-08, 2008-09, 2009-10, στις τάξεις Α΄,Β΄,Γ΄,Δ΄ Δημοτικού. Αξίζει να αναφερθεί, ότι στα τέσσερα διδακτικά έτη της έρευνας, εγώ, η δασκάλα της τάξης και ταυτόχρονα η ερευνήτρια, συνεργάστηκα με τέσσερις (4) εκπαιδευτικούς των υπόλοιπων τμημάτων της ίδιας τάξης και με επτά (7) εκπαιδευτικούς ειδικοτήτων.